Archives For Alıntılar (iktibas)

Blogumdan önce, başka bir mecrada yayınlanmış, paylaşmanızı arzu ettiğim yazılar. Eski deyimle iktibas yazılar.


27-28 Ekim’de Diyarbakır’da toplanan “Ortadoğu Krizi ve Demokratik Ulus Çözümü” Konferansı’nda  yaptığı konuşmada Ertuğrul Kürkçü: “Olan ve olacak olanı anlamanın formülü basittir, Türke faşizm dayatmadan Kürde sömürgecilik dayatılamaz, ya da Türk faşizmden özgürleşecekse, Kürdün sömürgecilikten kurtuluşuna eşlik etmelidir,” dedi. 

Herkese Merhaba,

Bu buluşmayı sağlayan ve iki gün boyunca dakik bir biçimde işleterek içinden geçmekte olduğumuz derin krizi, bu krizden bir adım geri çekilerek derinlemesine düşünmemizi ve çıkış yolları üzerinde yaratıcı bir görüş alış verişi yapmamızı sağlayan, bu tartışmaya kürsüden, salondan ya da kulisten katılan herkese çok teşekkür ederim. Bana da bu vesileyle söz verdiğiniz için müteşekkirim.

Buna gerçekten ihtiyacımız vardı. Bir yandan düşünce, ifade, toplanma, örgütlenme özgürlüğünü her gün daha çok daraltan yasaklar, şiddet ve medya kontrolü, demokratik mekanizmalar ve dolayımların bu iklimde kaçınılmaz olarak işlemez hale gelmesi, öte yandan üst üste gelen seçim manipülasyonlarının siyasal yaşam ve düşünüş üzerindeki heves kırıcı etkileri bizim düşünce evrenimizi de çölleştirebilirdi. Bu toplantının çöl fırtınalarının taşıdığı toz bulutunu uzaklara savuran temiz bir esintiyi başlatacağını umabiliriz.

Bunu ummakta haksız sayılmayız. Diyarbakır son 30 yıldır sadece Kürtlerin çağdaş özgürlük mücadelesine değil, Türkiye genel siyasetine de yol gösteren kurucu fikirler ve paradigmaların dünyaya takdim edildiği bir sahne olarak toplumsal ve politik hayatımızda eşsiz bir rol oynuyor. Son 30 yılın tarihi Kürtler’in kendi gerçekliklerini yeniden keşfederken, varlık ve kimliklerini özgürce yaşamak ve gerçekleştirmek tutkusuyla sömürgeciliğin fıtratındaki inkâr ve asimilasyona meydan okuyuşlarının tarihiydi. Ama bu 30 yıl aynı zamanda Türkiye’nin de kendi gerçekliğiyle tanışmasının, çok etnili ve çok kültürlü tarihsel toplumun inkârı olan devletin ve onun ırkçı ve proto-faşist kültürel ve politik yapı taşlarını keşfinin ve idrakinin de tarihiydi. 1968-80 arasında Ankara ve İstanbul’dan esen devrimci rüzgarlar nasıl Kürt aydın ve demokratlarının dikkatlerini devrimci bir kurtuluş düşüncesine çektiyse, 1990’lardan bu yana da Diyarbakır’dan esen devrimci rüzgarlar da Türkiye’nin aydın ve demokratlarını bütün ulusların tam hak eşitliğine sahip oldukları özgürlükçü ve demokratik bir yeniden kuruluş imkanı üzerinde yeniden düşünmeye teşvik ediyor.

Son 30 yılda ulus-devlet eleştirisinden yola çıkarak siyasal ve kültürel alanda büyük bir zihniyet dönüşümüne kaynaklık eden birçok kavram Kürtlerin özgürlük mücadelesinden doğdu. Toplumun demokratik özyönetim organları olarak kongreler, bağımsız bir politik dinamik olarak kadın özgürlük mücadelesi, ulus-devletle müzakere ve bir arada yaşam sistematiği olarak demokratik özerklik, komünalizm, toplumsal barış ve benzeri bir çok kavram çoktan ortak politik sözlüğümüzün bir parçası ve pratik mücadele mirasımızın bir kazanımı oldular. Diyarbakır bu düşünce ve pratiklerin dünyaya duyurulduğu ortak aydınlanmamızın en önemli merkezidir. Diyarbakır’da ışıklar yanıyorsa Türkiye için iyidir. Işıkları yaktığınız için müteşekkiriz.

İçinden geçmekte olduğumuz krize bu ışık altında baktığımızda yalnızca krizin yol açtığı karışıklık ve yıkımı değil aynı zamanda bir yeniden doğuşun imkanını da görebiliriz. Her şeyden önce ortak yürüyüşümüzü yeniden hizalamak açısından bir kaç önemli noktanın altını çizmek isterim.

i. Birincisi, kriz kapitalist toplumun doğasında mevcuttur. Krizden özgür bir toplumsal gelecek istiyorsak kapitalizmden özgürleşmemiz gerekir. Demek ki, her kriz döngüsünden çıkış arayışı o döngüdeki özgül anti-kapitalist özgürlük dinamiklerini ayırt etmeyi gerektirir. Bugün kapitalizm 1974’te başlayıp döngüler halinde süregiden ve son büyük döngüsüne 2008’de varan ve bunun etkilerinin hala hissedildiği bir krizin içinde yol alıyor. Kapitalizm doğayı onun kendisini yeniden üretme hızından daha yüksek bir hızla bozduğu için tüm gezegende dolaşan bir yaşamsal kriz halinde dünyayı kendisiyle birlikte çöküntüye sürüklüyor. Ekolojik kriz bu bağlamda insanlığın en önemli “beka” sorunudur.

ii. İkincisi, kapitalizm ulusal, yerel bir olgu olmayıp bir uluslararası sosyo-ekonomik rejimdir. Her ülkenin ekonomisi dünya piyasası üzerinden diğerlerine bağlıdır. Demek ki kriz ancak ezilenlerin ve sömürülenlerin ortak arayış ve çabalarıyla aşılabilir. Bir ülkedeki kriz bir süreliğine içeride aşılmış görünse de uluslararası durumdaki her değişiklikle birlikte kriz nükseder, salgın hastalık gibi bir ülkeden ötekine sıçrar durur. Kapitalist uygarlığın krizi, bir yandan mantıksal olarak insanlığın tamamını kurtuluş için birlikte harekete davet ediyor öte yandan kapitalist devletler ve şirketler arasındaki kıyasıya rekabet, din ve milliyet farkları da istismar edilerek insanlığı bölüyor. İnsanlık kendi kaderini ellerine alamıyor.

iii. Bununla birlikte Orta-Doğu’da yaşamakta olduğumuz kriz yalnızca kapitalizmin ekonomik mantığının ve işleyişinin eseri değil. Bu yüz yılı aşkın bir zamandır Orta-Doğu’da süre giden emperyalist üstünlük mücadelesi ve rekabet boyunca emperyalist devletlerin Orta-Doğu toplumlarının tabii gelişimine yönelttikleri müdahalelerin de eseri. Bölgedeki eşitsizlikler, hak gaspları, katliamlar, despotlukların zulmü ve gaddarlığı Orta-Doğu’nun birinci dünya savaşından itibaren hedef olduğu emperyalist paylaşım kavgaları, işgal ve istilalarla daha da vahimleşiyor. Kürdistan’ın I. Dünya Savaşı sonrasında dört devletin sınırları arasında parçalanması ve özgür toplumsal ve ekonomik gelişiminin sakatlanması bunun en bariz örneklerinden biridir. Aynı durum Filistin için de geçerlidir.

iv. Türkiye’nin I. Dünya Savaşı sonrasında toprakları paylaşılan Osmanlı Devleti’nden arta kalan çok uluslu, çok kültürlü ve çok inançlı toplumun bürokrat seçkinlerin öncülüğünde tek etniye ve tek inanca dayalı bir kapitalist ulus-devlet olarak inşası, bugün karşı karşıya kaldığımız krizlerin demokratik dönüşümlerle aşılmasını imkansızlaştıran ve kendisi daimi olarak kriz üreten en esaslı yapısal engeldir.

v. Uluslararası anlaşmalara ve müeyyidelere rağmen Türk’ten gayri bütün ulusları ve İslam’dan gayri bütün inançları asimile etmek, değersizleştirmek, ortak hafızadan silmek, kültürel alandan dışlamak, medyadan ve eğitimden uzaklaştırmak, gündelik hayatta görünmez kılmak Türk devletçiliğinin genetik kurgusuna içkindir. Onun proto-faşist olarak niteleyebileceğimiz bu özgül karakterinin sebebi hikmeti yukarıdan aşağı bir ulus-devlet inşasının Kürtler’e yönelik sömürgeciliği zorunlu kılmasıdır.

vi. Bu resmi ve hakim tutum elbette Türk devletçiliği kapsamıda mevcut tek yönelim değil. 1921 Anayasasına yansıyan şekliyle sınırlı olarak da olsa, eski geleneklerin yanısıra Balkanlar, Rusya ve Orta Avrupa’daki örneklerden de esinlenerek “muhtariyetler”e dayalı bir idari yapı ve çok partili bir siyasi yapı ihtiyacı güç dengelerinin gündeme geldiği dönemlerde düşünce ve uygulama alanına girer. Ama kriz eninde sonunda baş gösterir büyük bir hızla genetik kodlar baskın çıkar.

Bugün içinden geçmekte olduğumuz kriz, sadece proto-faşist nitelikleriyle birlikte bugüne kadar bata çıka gelen gelen cumhuriyetin baskıcı işleyişe iade olduğu bir rutin kriz olmanın ötesinde. Bölgesel, uluslararası ve ulusal ölçeklerdeki bütün kriz dinamiklerinin birbirinin içine geçtiği yeni nitelikte bir kriz momentini işaret ediyor.

i. Bu krizin iktidar sahipleri tarafından “varoluşsal” olarak nitelenmesi boşuna değildir. Bunun başat nedeni Kürt halkının siyasi iradesinin uzun bir savaş ve çatışma döneminin ardından ve çatışmanın yanısıra bir politik sabit olarak Türkiye’nin parlamenter nizamına dahil olmayı başarması. Bununla da kalmayarak “demokratik ulus” zihniyetine uygun bir biçimde Türkiye’nin toplumsal ve demokratik güçleriyle kurduğu siyasi ortaklığın konvansiyonel yollardan bir “düzen hükümeti” kurmayı imkansızlaştırmış olmasıdır. 2015 Sopalı seçimlerinin MHP’nin hükümetin yanına geçişinin, HDP milletvekillerinin dokunulmazlıklarının kaldırılması ve tutuklanmalarının, 15 ve 20 Temmuz darbelerinin, Başkanlık rejimine geçişin önünü açan 16 Nisan referandumunun ve 24 Haziran seçimlerindeki sofistike hilelerin ve seçim mühendisliğinin, bizzat Cumhurbaşkanının “sabah erken sandık kuruluna gelen seçimleri alır” demekten ar etmez hale getiren budur.

ii. İkinci neden Kürt özgürlük hareketinin, Kürt halkının kendi kendini yönetmesi hedefiyle özellikle Kürdistan yerel yönetimlerinde elde etmiş olduğu yerel iktidar odaklarının merkezi devlete alternatif hale gelmesi, fiili bir öz yönetim dinamiği halinde devletin tekçi karakteriyle boy ölçüşür olmasıdır. Kasım 2015 seçimlerinin ardından bu dinamiğin zor ve şiddetle sanki bir kanserli organ bedenden kesilip atılıyormuşçasına sökülmeye girişilmesinin, Sur, Silopi, İdil, Gever, Cizre… vb’deki kıyıcılığın arkasındaki “rejim zarureti” budur.

iii. Üçüncü ve ilk iki nedeni belirleyen ama bu manada TC’nin işleyişi bakımından dışsal olan özellikle Irak ve Suriye’deki Kürdistan parçalarında kabaran özgürleşme dalgasıdır. Türkiye’nin kıyıcılığının gerekçesi olarak sarıldığı gibi bu parçalar arasında Kuzey’deki mücadeleye dolaysız lojistik ve personel katkısı olmadığını Ankara da biliyor ama onu asıl “varoluşsal” kaygılara sürükleyen, her parçada halktan halka büyüyen sempati, esen ortaklık heyecanı, kurtuluş havası özellikle Rojava’da “demokratik ulus”, “özyönetim” ve “özsavunma” inşası doğrultusunda elde edilen muazzam kazanımlar ve bunu takip eden uluslararası tanınırlıktır. PYD ve YPG temsilcilerinin Elysee sarayında ağırlanmaları, ABD hava desteğiyle IŞİD karşısında gerçekleştirilen direniş, bunları izleyen muazzam medya görünürlüğü, Suriye’nin geleceğinde belirmeye başlayan Kürt suretinin doğurduğu “Güneyden kuşatılıyoruz” kaygısına cevaben Cerablus’a sokulan kamanın ve ardından Afrin’in istila edilmesinin ve durmaksızın “Fırat’ın Doğusu”nun işaret edilmesinin nedeni budur.

iv. Dördüncü neden dünyada ve bölgemizdeki jeostratejik güç kaymalarıdır. Ankara’nın Kürt halkının Türkiye sınırları dışında kazandığı başarıları ezmeye yönelik operasyonları bölge devletlerinin topraklarına taşıyabilmesi de bu kaymalarla yakından ilgilidir. Türkiye’nin Kürt meselesini “askeri çözüm” le halletmek üzere kendi topraklarının ötesine Lozan’dan bu yana Avrupa, Amerika ve Rusya’nın nüfuz alanı olan bölgelere asker yollamaya başladığı 2011 sonrasında iyice belirginlik kazanan en önemli gelişme haklar eksenli İkinci Dünya Savaşı sonrası statükosunun çökmesiydi. ABD ile Avrupa arasında Baba ve oğul Bush yönetimleri sırasında başlayan ihtilaf “Atlantik Çatlağı” olarak da adlandırılan bu gelişmeyi yansıtıyordu. Bunun yanısıra ABD’nin ekonomik olarak göreli yavaşlaması, Rusya ve Çin’in ilerlemesi de “Batı” normlarına meydan okuyan “güvenlikçi” dış politika zihniyetine özgüven kazandırdı. Trump’un başkanlığıyla birlikte de “Gücü yeten yetene” ilkesi uluslararası ilişkilerin hakim motifi haline geldi. Bu gelişmelere Doğu Avrupa’da sağın hakimiyeti (Macaristan, Polonya, Çekya), Avrupa’da yükselen ırkçılık da katılırsa, Erdoğan’ın nasıl olup da içerdeki bunca zulüm ve dışarıdaki fetihlerden sonra Avrupa Birliğinin Merkezi güçleri Almanya ve Fransa liderleriye, Rusyanın egemeni Putin’i yanına alıp sırtını Boğaz köprüsüne vererek fotoğraf çektirebildiğini daha iyi anlayabiliriz.
v. İçinden geçmekte olduğumuz krizin geleceğe sarkan asıl büyük “beka” gölgesi, bir nedeni rejimin kendisi olan mali kriz ve çöküntünün diğer nedenlerle eklemlenmiş olmasıdır. 24 Haziran seçimlerini öne aldıran kriz AKP-MHP blokunu 31 Mart 2019 yerel seçimleri arefesinde kaba güç kullanmanın aşmasına yetmeyeceği bir açmazla baş başa bırakmış bulunuyor. Bu, iktidar blokunun arkasındaki toplumsal yığınağın en önemli maddi müşevviki olan servet ve gelirler ile sadakanın yeniden dağıtım mekanizmalarını besleyecek kaynakları kuruturken krizi bir faşist diktatörlük tesisiyle aşma hamlesinin toplumsal zeminini de aşındırıyor. Bahçeli-Erdoğan arasında başgösteren yerel seçimde cumhur ittifakı ihtilafının arkasındaki neden budur.

16 Nisan ve 24 Haziran oylamaları yoluyla “başkanlık rejimi”ne yönelen iktidar blokunun gerçekleştirdiği Anayasa değişiklikleri, yani güçler ayrımının ortadan kaldırılması, basın ve ifade özgürlüklerinin ortadan kaldırılması, kent kuşatmalarının ardından yerel yönetimlere yöneltilen darbeler, parti-devlet özdeşliğinin tesisi, din-devlet ayrımının aşındırılması, Kürt halkının varlık ve haklarına yönelik saldırılar bir faşist diktatörlüğe geçişe yönelik tamamlanmış stratejik adımlardır. Uluslararası koşulların Suriye krizi dolayısıyla Türkiye’nin dostluk ve ortaklığına muhtaç kıldığı Avrupa Birliği merkez ülkeleri Fransa ve Almanya ile ABD ve Rusya’nın izlediği “appeasement” (sırt sıvazlama) siyaseti de Erdoğan’ın faşizme ilerleyiş stratejisi bakımından bir otoban değerindedir.

Madalyonun öteki tarafındaysa faşizmin zaferini hala ilan edemeyişinin önündeki tarihsel engel var: Bu engel Kürt halkının ve Türkiye’nin batısındaki diktatörlük karşıtlarının dinmeyen direnişidir. Faşizmden çıkışın en önemli imkânı, özgürlük güçlerinin elindeki en büyük siyasi servet budur. Türkiye halklarının yarısından çoğu kararlı bir biçimde diktatörlüğe karşı olduğunu 16 Nisan ve 24 Haziran’daki oylamalarda ortaya koymuştur. 31 Mart 2019 yerel seçimleri faşizme doğru yürüyüşün önünün iktidarın kendi oyun kuralları içinde barışçı bir biçimde kesilmesinin görünür gelecekteki sonuncu imkanıdır.

24 Haziran seçimlerinin otaya çıkardığı en önemli gerçeklerden biri, devlet ve müesses nizam tarafından sistematik dışlanışına, her türlü kriminalizasyon ve tecrit çabasına karşın “demokratik cumhuriyet demokratik özerklik” paradigmasıyla siyasi yürüyüşünü sürdüren HDP’nin başta üç büyük kent olmak üzere Türkiye’nin batısında kazandığı büyük politik destektir. Bu desteğin korunması ve 31 Mart seçimlerinde seferber edilmesi, inşa halindeki başkanlık rejiminin topal ördek durumuna düşmesini sağlayabilir. Bu hem çok mümkün hem çok gereklidir. Burada Garo arkadaşımızla aramızdaki bir görüş farkı var gibi görünecek, ancak, eğer 15 Temmuz’dan bu yana yıldırım hızıyla gerçekleşen değişiklikler dikkate alınacak olursa bir önceki oturumun ikinci bölümünde kendisinin de kabul ettiği gibi, Erdoğan artık devlete yanaşmaya çalışan Erbakan değildir. Onu küçümsemeyelim.

Erdoğan 16 yıl içinde gerçekleştirdiği seri darbeler ve darbe içinde darbelerle İttihat ve Terakki partisi ve liderlerinin Osmanlı Devleti’nde edindiği konuma çok yakın bir güç sahibi olan, ittifakları yoluyla sadece kendi damgasını taşıyan bir rejim inşasını, eski devletten taşıdığı malzemeyle yürüten bir tiran olarak, herhangi bir başbakan gibi, “devlet başka sen başkasın” diyemeyeceğimiz bir kudret sahibidir. O nedenle halkın oyuna başvurduğunda Erdoğan’ı yenmek 7 Haziran’da onun parlamenter rejimin efendisi olduğunu tartışılır kıldığı gibi bu kez başkanlık rejiminin efendiliğininin meşruiyetini tartışma konusu yapacak ve bu gayri meşru rejimin zayıflamasına yardımcı olacaktır. O nedenle küçümsenemez, bu fırsatın hakkı şimdi verilmezse daha sonra hiç ele geçmeyebilir.

Mücadelemiz aynı zamanda “Demokratik özerklik çözümü”nün önünün açılması içindir. Öcalan’ın dediği gibi “Demokratik özerklik çözümü iki yolla uygulanabilir: “Birinci yol ulus-devletlerle uzlaşmayı esas alır. Somut ifadesini demokratik anayasal çözümde bulur. Halklar ve kültürlerin tarihsel-toplumsal mirasına saygı gösterir. Bu mirasların kendilerini ifade etme ve örgütlenme özgürlüklerini vazgeçilmez temel anayasal haklardan sayar. Demokratik özerklik bu hakların temel ilkesidir. Bu ilkenin başlıca koşulları egemen ulus-devletin her türlü inkâr ve imha politikasından vazgeçmesi, ezilen ulusun da kendi öz ulus-devletçiğini kurma fikrini terk etmesidir. Her iki ulus bu yönlü devletçi eğilimlerden vazgeçmedikçe demokratik özerklik projesinin hayata geçirilmesi zordur. AB ülkelerinin üç yüz yılı aşan ulus-devlet deneyimlerinin sonunda vardığı aşama ulus devletlerin bölgesel, ulusal ve azınlıksal sorunların çözümünde demokratik özerkliği en iyi çözüm modeli olarak kabul etmeleridir. Kürt sorununun çözümünde de ayrılıkçılığa ve şiddete dayanmayan, tutarlı ve anlamlı olan esas yol demokratik özerkliğin kabul edilmesinden geçmektedir. Bu yolun dışındaki tüm yollar ya sorunları ertelemeye ve böylece çıkmazı derinleştirmeye, ya da sert çatışmalara ve ayrışmaya götürür. Ulusal sorunların tarihi bu yönlü örneklerle doludur. Ulusal çatışmaların yurdu olan AB ülkelerinin son altmış yılı barış içinde zenginlik ve refahla geçirmeleri demokratik özerkliğin kabulü, onun bölgesel, ulusal ve azınlıksal sorunlarına esnek ve yaratıcı yaklaşım ve uygulamalar geliştirmeleriyle mümkün olmuştur. TC’de ise tersi geçerli olmuştur. Kürtleri inkâr ve imha politikasıyla tamamlanmak istenen ulus-devletçilik, cumhuriyeti çözülüşün, devasa problemlerin, sürekli krizlerin, her on yılda bir başvurulan askeri darbelerin ve Gladio ile yürütülen bir özel savaş rejiminin içine çekmiştir. Türk ulus-devleti ancak tüm bu yönlü iç ve dış politikalardan ve rejim uygulamalarından vazgeçtikçe, genelde tüm kültürlerin (Türk, Türkmen kültürü de dahil), özelde Kürt kültürel varlığının demokratik özerkliğini kabul ettikçe, normal, hukuki, laik ve demokratik bir cumhuriyet halinde kalıcı barış, zenginlik ve refaha erişebilir.”

AKP-MHP rejimi Suruç Katliamı’yla birlikte bu yolu kapattığını -aslında büyük vaadlere rağmen belki de hiç açmadığını- ilan etmiştir.

“Demokratik özerkliğin ikinci çözüm yolu”, diyor Öcalan, “Ulus-devletlerle uzlaşmaya dayalı olmayan, kendi projesini tek taraflı pratikleştirme yoludur. Geniş anlamda demokratik özerkliğin boyutlarını hayata geçirerek, Kürtlerin demokratik ulus olma hakkını gerçekleştirir. Şüphesiz bu durumda bu tek taraflı demokratik ulus olma yolunu kabul etmeyecek olan egemen ulus-devletlerle çatışmalar yoğunlaşacaktır. Kürtler bu durumda ulus-devletlerin ister tek tek ister ortaklaşa (İran-Suriye-Türkiye) saldırıları karşısında ‘varlıklarını korumak ve özgür yaşamak için topyekûn seferberlik ve savaş pozisyonuna geçmek’ten başka çare bulamayacaktır. Savaş içinde olası bir uzlaşma veya bağımsızlık sağlanıncaya kadar, öz savunmaları temelinde demokratik ulus olmayı tüm boyutlarıyla ve öz güçleriyle geliştirmek ve gerçekleştirmekten geri durmayacaklardır.”

Şu an bütün parçalarda Kütlerin özgürlük mücadelesi bu yola mecbur edilmiş bulunuyor.

İşte bizim demokratik siyasetimizin bugünkü görevi birinci seçeneğin önünü açma mücadelesidir aynı zamanda. Bunun yolu, bu seçeneği yok ederek bir faşist bir diktatörlük inşasına girişen iktidarın bu projesinden vazgeçmesini beklemek ya da talep etmekten geçmez. Ama başka bir imkan var: Bu Türkiye’nin batısında demokratik cumhuriyet ve demokratik özerklik ilkesiyle yapısal bir dönüşüm hedefleyen güçlerle demokratik bir ittifak kurmaktan ve şiddetsiz ve ofansif bir siyasetle ileri atılmaktan, öte yandan Kürdistan’ın bütün demokratik ve toplumsal güçlerinin özgürlük hareketiyle anlamlı bir ortaklık kurmasına yardımcı olmaktan geçiyor. Bu siyaset, parlamenter mücadeleden fazlasını gerektirir, her şeyden önce HDP’nin demokratik kampın öncü gücü olma yükünü omuzlarına almasını, krizin mağdur ettiği bütün toplumsal güçlerin dayanışmasını örmek üzere sosyalizm ve demokrasi güçlerininin ortak bir mücadele zemini kurmasına yardımcı olmasını; rejime reaksiyon göstermekle yetinmeyip halkın kapitalizme, diktatörlüğe, faşizme, ırkçılığa ve kadın düşmanlığına yönelik bütün itirazlarının ileriye taşıyıcısı rolünü benimsemesini; siyasi masa başa ittifaklarının değil, Kürtlerin, kadınların, Alevilerin, Türkiyeli emekçilerin ve gençlerin ortak dili ve sesi olmasını gerektiriyor.

Olan ve olacak olanı anlamanın formülü basittir, Türke faşizm dayatmadan Kürde sömürgecilik dayatılamaz, ya da Türk faşizmden özgürleşecekse, Kürdün sömürgecilikten kurtuluşuna eşlik etmelidir.

Bunu halka anlatmanın binbir yolunu arayıp bulmaksızın, hakikatleri bıkmadan usanmadan halklarımıza taşımaksızın faşizme karşı ortak bir cephe kurmak hayaldir. Ne iyi ki, dört yıldır halklarımız bu formülü HDP şahsında tamamen kavramış görünüyor.

Nihayet HDP’nin halklarımızın yanıltılmasına hiçbir zaman izin vermemesi, yanılsamalar yaratmamasını, toplumsal özgürlük mücadelemizin politik ve toplumsal paradigmasını kuran, hayatını Kürt halkının varlık ve kimliğini ispatı vücuda adamış olan Öcalan dışında bir muhatabın Kürt halkı nezdinde bir kurucu karşılığı olmadığı konusunda açık sözlü olmasını, Öcalan tecridi kırılmadıkça halklarımıza yönelik yasakların da aşılmış olmayacağını ifade etmekten geri durmamasını gerektiriyor.

Çok verilenden çok istenirmiş. Halklarımız demokratik siyaset için çok şey, hayatını verdi. Borcumuzu ödemenin zamanıdır.


Express Dergisi’nin Temmuz sayısında Yücel Göktürk’ün 24 Haziran sonrasına ilişkin sorularını yanıtlarken “büyük bir iktisadi yıkımın yaklaşmakta olduğuna dair pek çok işaret biriktiğine” dikkat çeken HDP Onursal Başkanı Ertuğrul Kürkçü “Sınıf mücadelesi ile demokratik haklar mücadelesi arasındaki bağın çok daha görünür olabileceği bir döneme doğru gidiyoruz” dedi ve ekledi: “HDP bugün çok daha dezavantajlı bir konumda, fakat çok daha görünür bir biçimde demokratik mücadele alanının en önünde mümtaz bir yer edindi. Ama bunun da HDP’nin önüne çok büyük mesuliyetler ve riskler getirdiği apaçık. Şimdi Lenin’in sıkça başvurduğu bir özdeyişi hatırlamanın tam zamanı: ‘Çok verilenden çok istenir!’” Söyleşinin tamamını aşağıda sunuyoruz. 


18 Haziran’da aramızdan ayrılan İskender Savaşır’ı anarak başlayalım. Vefatından sonra attığın bir tweet’te “İskender’in yayına hazırladığı Defter’in Hapisane sayısını ve onunla orada itişe-kakışa, ama karşılıklı öğrenerek yaptığımız söyleşiyi hatırladım. Toprağı bol olsun” diyorsun. Defter’deki (Nisan-Mayıs 1989) o söyleşide, Thomas Mann’ı alıntıladığın bölümde şöyle diyorsun:

“Thomas Mann’ın Almanya’ya dönmeyi reddettiğinde yayınladığı manifestosumsu bir şey var. Alman aydınlarına dönüp ‘Aşağılık herifler, siz bu kadar kolay teslim oldunuz, dün teslim olmanın edebiyatını yapıyordunuz, Führerinizi yüceltiyordunuz, şimdi de hepiniz demokrasi edebiyatı yapıyorsunuz, onu yüceltiyorsunuz. Lanet olsun! Sizin gibi adamların yanına dönmüyorum’ diye avaz avaz bağırıyor. Ben sadece aydınlarla sınırlı tutmuyorum bunu, daha geniş, daha yaygın bir alanda bunun olduğunu düşünüyorum. Ben bu tepkiyi daha önce tam olarak hissetmemiştim. Ama bunun ne demek olduğunu, 12 Eylül’de anladım. Thomas Mann’ın ne demiş olduğunu çok iyi anladığımı söyleyebilirim…”

Yaklaşık otuz sene sonra o metni okurken insan ister istemez bugünün Türkiye’sini düşünüyor. Thomas Mann’ın durumunda değiliz elbette, ayrıca geçmiş tartışmaları kaşımak gibi bir niyetimiz yok, ama buraya nasıl geldiğimiz üzerine de kafa yormak gerekiyor. Nasıl oldu da, AKP entelektüellerin desteğini alabildi ve meşruiyetini, ardından da hegemonyasını o kesim üzerinden kurabildi?

Ertuğrul Kürkçü: Türkiye’nin entelektüel dünyasının tamamına teşmil edemeyebiliriz tabii. Erdoğan, AKP ve öncesinde siyasi İslâm’ın kendine ortak arayışları döneminde, bu yönelişle kategorik olarak cepheden karşı karşıya gelmek yerine, bir tarihsel ittifak arayışı içinde olanların tamamının yenilgisi sayabiliriz 24 Haziran’ı. Erdoğan hiçbir zaman ittifak yaklaşımına ya da bu ittifakın nesnesi olabilecek hedeflere taktik değerden fazlasını biçmemişti ve bunu her zaman açık açık söyledi. Erdoğan bir mücadelenin başında yürüdüğü ve kendisine daima sosyal, politik ve entelektüel bir onay aramak zorunda olduğu için kimi zaman –ya da her zaman– birbiriyle çelişen laflar etmiş olabilir. Ama hem mantık hem tarih açısından demokrasinin, özgürlüğün, eşitliğin, adaletin, haklar rejiminin ve ezilen sınıfların çıkarlarının reddi ve inkârı olduğunu görmeksizin ya da bunu gördüğü halde geçici, anlık iyileşmeler adına bu yolu açmış olanların hepsinin hem ağır bir yenilgisi, utancı, mağlubiyeti olduğunu, hem de öte yandan, verilmesi gereken çok kabarık bir hesap listesi kaldığını söyleyebiliriz. Şimdi bunlarla Thomas Mann usûlü mü hesaplaşalım? Öyle bir lüksümüz yok. Mann’ın lüks peşinde olduğunu kastetmiyorum. Ama Thomas Mann Amerikan işgali ve Sovyet karşı saldırısıyla Nazizmden kurtulmuş olan Almanya üzerinden konuşuyor. Biz ise diktatörlüğün işgali altına girmiş Türkiye’den söz ediyoruz. Dolayısıyla, sürgünde ya da burada her şey Türkiye’nin bu tahakkümden kurtuluşu için; arkamızı dönemeyiz. Durumumuzu Thomas Mann’la kıyaslayamayız ama, bu öfkeyi ve reddiyeyi çok iyi anlayabiliriz. Aynı zihnin, aynı entelektin hem bir yandan tüm bu gelişmeye meşruiyet sağlamış olması, sonra da ortaya çıkan artık saklanamaz zillet hali karşısında “Ben zaten demiştim” utanmazlığıyla avunması ve yetmezmiş gibi Türkiye’nin bu işgalden kurtarılması sonrasında zafere ortak olma hesaplarına girmesi karşısında aynı öfkeyi, aynı reddiye arzusunu içimizde duyabiliriz. O nedenle, şimdi yaşadıklarımız ve tanık olduklarımız bütün farklılıklara rağmen Thomas Mann’ı belki daha iyi anlamamızı ve o öfkeye yol açan önceki süreci daha iyi kavramamızı sağlayabilir. Ve doğrusu, bugün dahi bu tehlike vardır, çünkü geçmişte sol entelijansiyaya siyasi İslâm’la ittifak çağrılarını ulaştıran kadrolar şimdi “Kürt meselesinde yeni çözüm, yeni rejimin getirdiği yeni özgürlük alanları” gibi iddialarla bu kafa karışıklığının ikinci versiyonunu piyasaya sürme peşindeler. O yüzden, bundan önceki sürece dönüp bakmak ve orada takınılmış olması gereken tutumu bir kere daha ortaya çıkarmak, teyid etmek ve bugüne aktarmak önemli. Sağdan soldan atılan kancaları, yemleri görüyorum. Bu rejimin hayatiyetini sürdürebilmesi bakımından bugün içine kapanmış olduğu siyasi coğrafya yetersiz. En azından bir süre daha, uluslararası toplumla ve içeride muhalefetin çeşitli kesimleriyle nefes alıp vermesi lâzım. O nedenle bu ataklar devam edecektir. Şimdi mücadelenin bizim altta, onların üstte sürdürecekleri ikinci raundu bakımından birinci raundda ne yapmamalıydık meselesini hatırlamak ve sergilemek yerinde olur.

Evet, “entelektüel dünyanın geneline teşmil etmeyelim” ama, devleti sınıflardan, eski deyişle, münezzeh görmek gibi bir ortak payda yok muydu? Bu ceberrut devlet, bu “muhafazakâr, ama demokrat” iktidar partisi eliyle demokratikleştirilebilir ve önümüz açılır…

Felsefi, teorik yaklaşımdan ziyade bir pratik kıstasla 2010 referandumuna yeniden bakabileceğimizi düşünüyorum. Orada üç cephe oluşmuştu: Evet, Hayır ve Boykot. Evet cephesinde, Emek ve Demokrasi Partisi ile “Yetmez ama Evet”in savunucusu olan Devrimci Sosyalist İşçi Partisi ve onların çevresinde –çok geniş olmasa da etkili olan, bundan ötürü de solun geri kalanıyla sert bir çatışma içine düşen– soldan gelen bir damar da vardı. Onlara sorsan, sınıf ve devlet bağını senin benim gibi kurarlar, Marx’tan şüphe etmezler. Hayır cephesinde ise sınıf ve devlet bağını senin benim gibi kuranlar da, kurmayanlar da vardı. Boykot cephesinde de aynı şekilde. O nedenle, mesele bence felsefi bir yaklaşım farkından ziyade, AKP’nin statüko karşısındaki ataklarında bir demokrasi imkânı görenler ile AKP’nin genel siyasal hattında bir demokrasi riski görenler arasındaki ayrışmadaydı. Evet cephesindeki “sol-liberal” kanat bugün neredeyse tamamen dağılmış görünüyor. Ama, onları Evet’e ya da “Yetmez Ama Evet”e götüren akıl yürütme çizgisi kararlı bir özeleştiriden geçmedi. Hayır cephesinde de, dediğin gibi tam da “devleti sınıflardan münezzeh” gördüğü için devleti kurtarma maksadıyla Hayır diyenlerle, tersine, devletin ezen ve ezilen sınıflarla bağını kurduğu ve burjuva devlette işçi sınıfının sağlamış olduğu kimi görece özerk alanların muhafazası gerekçesiyle yer alanlar bir aradaydı. Bu gibi ittifaklar hâlâ zaman zaman, yer yer, felsefi farklılıklara rağmen oluşuyor. 2010 referandumu, 16 Nisan referandumu ve bu mânâda bir referandum niteliğinde olan 24 Haziran seçimi de böyleydi… O yüzden, felsefi fark her zaman en önemli fark olmayabilir. Bunu daha çok aktüel mücadele hedeflerine bakış açısından değerlendirebiliriz. Yaşanan sürecin ispat ettiği en önemli şeylerden biri de, felsefi bakımdan ne kadar muhkem durursa dursun, siyasi pratikte mazlumla zalim arasında doğru dürüst ayrım yapamayan ve mazlumun tarafında sıkıca duramayanların daima yaprak gibi savrulduklarıdır. Farkın daha çok burada kurulması gerektiğini ve meselenin ezenle ezilen arasındaki bu büyük ayrımda nerede duracağını bilmekle ilgili olduğunu düşünüyorum. Bu tabii felsefi olduğu kadar aidiyetlerle ilgili bir mesele. Toplumun en çok ezilen kesimleriyle, kategorileriyle yan yana değilsen, öyle bir siyasi pratik gütmüyorsan, sadece lafa bakıyorsan ve aslında hâlâ hâkim sınıf cephesinin yanında durabiliyorsan, demek ki lafın ne olursa olsun, hâkim sınıfın ataklarından istifade ediyorsun, ya da ondan asli bir zarar görmüyorsun demektir. Asıl can acıtıcı olan bu. Sonuç olarak, o cenahta yer alıp herhangi bir zarar görmeksizin bugüne kadar gelmenin ve kendine “demokrat” sıfatı da yakıştırmanın çelişkisi belki de Erdoğan’ın cumhurbaşkanı başyardımcıları arasındaki “eski solculara” –aralarında “ben hâlâ solcuyum” diyen de oluyor– bakarak da okunabilir, değil mi? Bize başkanlık rejiminin faziletlerini anlatmanın bir eski TKP’liye [Mehmet Uçum], Saray’ın iktisadi politikalarının aslında emperyalizmden bağımsızlığa götürdüğünü söylemenin de bir eski ÖDP’liye [Cemil Ertem] düşmüş olması… Ve bu yaşantılar arasında uzun zamanlar değil, sadece beş-on yıl olduğunu görmek… Belki de mesela 2010 referandumunda ikisi de Hayır oyu kullanmış olabilir. Kim bilir? Ya da Ayşenur Bahçekapılı: AKP’den milletvekili olduğunun hemen öncesinde, İstanbul Baro’sunda Demokrat Avukatlar’ın başkan adayıydı. Referandumda Evet için gösterdiği gayretlerle temayüz etti. Sonra, AKP’nin Meclis başkan vekili oldu. HDP’li vekillerin dokunulmazlıklarının kaldırılmasına, TBMM’den hapishaneye gönderilmelerine eşlik etti. Böyle bir geçişlilik oldu! Kimi sol çevrelerin bu süreçteki en önemli fenalıklarından biri, bütün bu geçişliliklerin meşru, kabul edilebilir, insanın yüzünü kızartmayacak, ahlâken ve entelektüel olarak bir açmaz sayılmayacak davranışlar olduğuna dair entelektüel garantiler sunmalarıydı. Şimdiyse bunlar hiç olmamış gibi düşünmemiz bekleniyor.

Bir yandan da öyle nefret yüklü, öyle fena bir “Yetmez Ama Evet” karşıtı dil var ki, haklı argümanları haksız kılacak bir durum doğuyor. Bir de böyle bir kıskaç var… 

Çok haklısın. Bu da aynı meselenin öteki yüzü. Özellikle 2010 referandumu sırasında demin sözünü ettiğimiz yarılmalar birkaç gruba özgü değildi. Hemen hemen bütün gruplar üç tavır –Evet, Hayır, Boykot– arasında yarıldı. Kimilerinde bir eğilim baskın çıktığı için topluca o tutumla birlikte kodlandılar, ama daha derinden baktığımızda gerçeğin böyle olmadığını görebiliriz. Örneğin, o günlerde bizim Sosyalist Gelecek Parti Hareketi’nde (SGPH) egemen olan Boykot tavrı, küçük bir farkla üstün geldi. Özgür bir tartışmanın ardından aşağı yukarı denk bir güçle Hayır ve hiç yoktu diyemeyeceğimiz kadar Evet tercihi de ortaya çıkmıştı. Ne var ki, biz ta en baştan bu tartışmayı bir “taktik tartışması” olarak çerçevelemeyi başardık. Bu tartışma sürerken tarafların hiçbiri AKP’nin bir hâkim sınıf partisi olduğundan kuşku duymuyordu. Öte yandan, hareketin stratejik hattını “üçüncü kutup” inşasına dayandırmış olduğumuz için ne Evet ne Hayır ne  Boykot tercihinde ısrar edenlerin diğerlerinin hâkim sınıf bloklarına iltica ettikleri iddiasında bulunma kapıları kapatılmıştı. Böylece referandumdan tercihlerimiz nedeniyle ağır travmalar yaşamadan çıktık ve soldaki yarılmalar karşısında da ölçülü bir tutum takınmayı başardık. Ancak, bu galiz dile başvuranları böyle davranmaya sevkeden, pratikte iktidarla ortaklık kurulduğu günlerde karşılıklı tesis edilen söz ve taahhütlerle de yakından ilgili bence. O, öyle bir âlem, öyle bir zamandı ki, sadece “soldakiler” siyasi İslâm cephesini göklere çıkarmıyordu. Ötekiler de onların önünü açıyor, onları soldaki rakipleri karşısında avantajlı kılıyorlardı. 2010 referandum gecesi Erdoğan’ın “teşekkürler” listesinin ne kadar uzadığını hatırlayalım. İstanbul belediyesinin ve diğer belediyelerin sundukları imkânları, kimlerin medyada, üniversitelerde hak etmedikleri mevkilere nasıl taşındıklarını, söz sahibi kılındıklarını, övüldüklerini, parlatıldıklarını… Ayrıca, Cemaat-AKP ilişkileri içinde Cemaat kanadı üzerinden aldıkları yolları… Ve belki de iç ihtilaflara dahil olup Cemaat-hükümet çatışmasında saf değiştirmelerden doğan hayal kırıklıklarının ve intikam duygularının, bunların hepsinin bu dilde bir karşılığı olabilir. Hikâye göründüğünden daha da karmaşık. Bununla birlikte elimizde sağlam bir ölçü var: Bugün faşizme, sömürgeciliğe, ırkçılığa, kapitalizme karşı mücadelede aynı hat üzerinde yürüyorsak yürüyoruzdur. Artık hiçbir maddi zemini kalmamış olan bir taktik tutum farkından doğan ihtilafların ortak mücadelenin önünü tıkamasına izin vermek akılla bağdaşmaz. Bir zamanlar AKP’nin yürüyüşünün hiçbir zaman içermediği bir demokrasi ihtimalini sevmiş olma bönlüğü başka, kadere yürüyüşünü AKP’ye bağlamış olmak başka. İkinciler, şimdi hâkim tepelerden üzerinize şiddet yağdırıyor…

24 Haziran gecesine gelelim. Geçen sayıdaki söyleşideTürkiye’nin o gece uyumaması gerekir mutlaka” demiştin… “Yapacağımız şey 16 Nisan’da yapılmayanı yapmak…” Çok erken biten bir gece oldu.

(gülüyor) Evet, çok doğru.

Niye böyle oldu?

24 Haziran sonuçlarının hem o akşam itibariyle hem bugün artık her şey daha net ortaya çıkmışken meşru olmadığını söylüyorum ve söylemeye devam edeceğim. Ortada meşru yollarla kazanılmış bir seçim sonucu yoktur. Sonuç iki bakımdan gayrımeşrudur. Birincisi, 16 Nisan’da ne hileyse, bu seçimde kanundu. İkincisi, hilenin zorla sürdürülmesi açısından da seçimler son derece büyük bir saldırı altında geçti. Sadece Suruç örneği yeterli. Suruç’ta gördüğümüz tablo bile çok net ve açık olarak bu seçimde Erdoğan cephesine seçimi kazandırmak için gereken oy ne kadarsa o kadar oyun sandıklara şu ya da bu şekilde sokulması yönünde alınmış bir devlet kararı olduğunu gösteriyor. Bu karar sonucunda, bu sefer de gerçekte ihtiyaç duyulandan daha fazlasının sandıklara doldurulduğu, haddinden fazla şişirilmiş bir sonuçla karşı karşıyayız. 16 Nisan’la ilgili olarak son günlerde sosyal medyada sık paylaşılan bir uluslararası araştırma bu bakımdan şüphesi olanların şüphelerini gidermiş olmalıdır. O araştırmada da gösterildiği gibi, Şanlıurfa pilot kenttir ve sanıldığı gibi diğer Kürdistan kentleri değil, HDP’nin ve CHP’nin sandık kurullarında hemen hemen hiç görünmeyeceği Orta ve Doğu Anadolu’da şiddet ve hilenin bir arada sürdürüldüğü kimi il ve ilçelerdeki 10 bin civarındaki sandıkta sonuç tayin edilmiştir.

Andığın araştırma (Election forensic analysis of the Turkish Constitutional Referandum 2017) hile meselesini iki başlıkta inceliyor. Biri “ballot stuffing”, sandık şişirme, mükerrer oylar. Diğeri “voter rigging”, seçmenin sandığa gitmesinin engellenmesi. O araştırma, 16 Nisan’da sandıkların yüzde 6’sında hile yapıldığını ve bu oranın Hayır’ı Evet’e çevirdiğini ortaya koyuyor. Yüzde 6 çok ciddi bir oran.

Çok ciddi. Bu onların bütün ihtiyacını görür.

25 Haziran’a geçelim… İnce basın toplantısında kendisiyle Erdoğan arasında 10 milyon oy fark olduğunu söyledi. Bu çok büyük bir çarpıtma…

Bahsettiğimiz araştırmaya konu olan bütün düzensizliklerin bu seçimde tekrar etmiş olduğu ortada olduğuna göre, “ıslak imzalı tutanaklar” ne diyorsa desin, CHP ve bütün diğer muhalefet partileri seçim sonuçlarının meşruiyetini tartışmaya devam etmeliydi. Bu sonucun bu şekilde içe sindirilmiş olmasını “on milyon fark”la izah etmek mümkün değil. Tartışılacak olan İnce ile Erdoğan arasındaki oy farkı değildi ki. Seçimlerin ikinci tura kalması için İnce’nin Erdoğan’a yakın bir oy alması gerekmiyordu. Seçimlerin ikinci tura kalması ve İnce’nin, bütün muhalefetin seçeneği haline gelebilmesi için muhalefet adaylarının oylarının toplamının Erdoğan’ınkini geçmesi gerekiyordu.

1 milyon 295 bin küsur oyun kayması sonucun değişmesi için yeterliydi… 

Fark akşam saat yedi buçukta da bu kadardı, sabaha karşı da bu kadardı. Muhalefet kaynaklarına göre baştan beri iki blok arasındaki farkta Erdoğan hiçbir zaman yüksek derecede galip gözükmedi. O yüzden, bunu sonuna kadar takip etmemeyi bu şekilde açıklamak aptal olmayı ya da bizi aptal yerine koymayı gerektirir. Eğer ikisi de değilse, başka bir aklın devreye girmiş olmasını gerektirir. Diğer taraftan, sandıkların kapatılmasının ardından sonuçların benimsenmemesi halinde, Suruç örneğinin bütün Türkiye’de tekrar edileceğini ima eden bir gösteri başlamıştı. Özellikle İstanbul’da, Ankara’da, başka kentlerde AKP tarafından silahlandırılmış topluluklar sahneye çıktılar. Bunlar seçim sonuçlarını kutluyor değillerdi, sonuçlar henüz belli olmamışken seçim sonuçlarının tartışılmasını, devlet şiddetinin yanısıra, bastırmak üzere ortaya çıkmış güçlerdi. CHP’nin istihbaratının bunları hepimizden önce işitmiş olduğundan şüphe duymuyorum. Şu halde suskunluğun kaynağı bu tartışmanın sürdürülmesi halinde çıkması muhtemel çatışmanın sonuçlarından CHP’nin ve İnce’nin ürkmüş olmasıdır. “Ürkmeselerdi, bunu göze alsalardı” denemez, çünkü muhalefetin hiçbir düzeyde böyle bir hazırlığı yoktu, ne HDP’nin ne CHP’nin vardı. Ama gidişatın böyle olduğu belliydi. Böyle olduğu biline biline bu seçimlere gidildi. Meşru olmayan bütün vasıtaların kullanılmasına rağmen bu seçimlere gidilmesinin biricik nedeni bu seçimi bir mücadele zeminine dönüştürmek ve bu mücadele zemininin üzerinden bir sosyal kuvvet elde etmekti. Dolayısıyla, şimdi tartışma şudur: Acaba bu sonuçların üzerine bir bardak soğuk su içmek mi bu sosyal kuvveti yaratır, bu sonuçlara meydan okumak mı? Meydan okumanın binbir biçimi vardı ve hâlâ var. Hem sonuçları tartışmaya devam etmek hem de çatışmadan kaçınmak mümkündü. “YSK’nın önünü bana bırakın” diye illa kendinizi bağlamanız gerekmezdi. YSK’nın önüne gidemeyebileceğinizi düşünmeniz lâzımdı. Fakat, kendinizi böyle bağladınız diye bunda ısrar etmek zorunda da değildiniz. Ânında başka öneriler ileri sürebilirdiniz, sürebilirdik, sürülebilirdi. Fakat, şimdi YSK’ye itiraz için artık çok geç. Demir tavında dövülür. Şimdi siyasi itirazın zamanı…

Adam kazandı diye bir gazeteciye mesaj atıyor. Kamuoyunun önüne çıkmıyor…

İnce’nin “Adam kazandı” dediği saatte adamın kazandığı henüz belli değildi. Saat 9’da, geri kalan bütün sandıklar da açılsa, adamın yüzde 50+1’i geçeceği veri değildi. O yüzden böyle havlu atmak kabul edilemez. Önemli olan burada doğrudan doğruya İnce’ye bir tehdit olup olmaması değil. İnce’ye hiçbir tehdit yapılmadığından adım gibi eminim. İnce’yi İnce’nin içindeki devlet tehdit etti, CHP’nin içindeki devlet aklı, sürdürüldüğü takdirde bu meselenin nereye kadar gidebileceği konusunda onları uyardı…

İnce’nin mesajından bir-iki saat önce, CHP sözcüsü Cumhurbaşkanlığı seçimi ikinci tura kaldı diyor…

Bülent Tezcan bunu niye dedi? Herhangi bir şey bildiğinden değil, palavracı bir siyasetçi olarak gaz üfürmenin, gerçek olmayan şeyler söylemenin milleti sandık başında tutacağına dair bönlüğünden kaynaklanıyordu o açıklama. Yani mesnetsiz, desteksiz yalanlarla kitleye moral verme usûlleri. Aynı usûller mitinglerde de takip edildi. Allah için geriye dön bak, aritmetik var, geometri var, sosyoloji var, demografi var, mümkün mü CHP’nin İstanbul’da o alanda beş milyon kişilik bir miting yapmış olması? Taş çatlasın 500 bin kişi dolduruyor o alanı. Erdoğan daha önce oraya “iki milyon topluyorum” derken yalan söylüyordu. Bunun iki katı yalan söylemeyi bir seçim taktiği kabul etmekte ne akıl olabilir ki? Bunca şişirmenin sonucu, şimdi bunca büyük hayal kırıklığı ve depresyon. Aslında dikkatlice izlenseydi, gidişatın kıl payı kaybetmeye doğru olduğu görülürdü, kıl payı kaybetmeyi engellemek için alınacak önlemler konusunda HDP’yle, İyi Parti’yle daha yakın bir mesai götürülebilir, acil ve ekstra önlemler gündemde olabilirdi. Seçim öncesi tablo, seçimden sonraki davranışı, Tezcan’ın yalanlarını da açıklıyor. Yalan üzerinde yürüyen bir propagandanın doğuracağı sonuçlar bunlar. Mutlak olan bir tek şey var. AKP cephesinden muhalefet cephesine kayda değer yeni oy akışı gerçekleşmedi. Seçim öncesi tablodan da bu gözüküyordu. İki taraf arasındaki güç ilişkisi sabit kaldığı takdirde, kahir bir ekseriyet kazanılamayacağı, ağır bir yenilgiye uğratılamayacağı, maçın ortada olacağı görülmüş olmalıydı. Yeni önlemler karşı cephede kararsızlık yaratacak söylem ve gösteriler olabilirdi. Ben, doğrusu, bu mitinglerin ve bu mitinglerin havasının karşı cephede bir çözülme değil, daha çok bir tahkimata yol açtığını, kitlesel bir hesaplaşma ihtimalinin gündemde olduğunu düşündürdüğünü ve bu nedenle de İnce mitinglerinde açığa çıktığından kuşku duymayacağımız bu enerjinin aslında siyasi bir sonuç yaratmadığını söyleyebilirim. Uzun lafın kısası, Tezcan “kesinlikle ikinci tura kaldı” derken, mitingde beş milyon kişi olduğu ne kadar doğruysa, o sözü de o kadar doğruydu. Sadece gaz vererek kitlelerin moralini ayakta tutma çabası vardı. Daha sonraki hızlı ricatın nedeni de yarattıkları havadan kendilerinin kapıldığı korkuydu. Düşünün, siz yöneticisiniz, dediniz ki “biz kesinlikle ikinci tura bıraktık seçimleri”. İki saat sonra da, “biz yenilgiye uğradık” diyeceksiniz. Bunu söyleyemiyorsunuz. Kaçıyorsunuz. Herkesi ortada bırakıyorsunuz.

Üstelik “yenilgi” ilan edildiğinde henüz bunu söylemeye yetecek veri yoktu. Böyle olduğu halde, niye yenilmiş olmayı kabul ettiler?

Bunun izahını doyurucu bir biçimde henüz yapamadılar. İnce, seçimlerin üzerinden iki hafta geçtikten sonra hâlâ bunun nedenini elle tutulur bir biçimde açıklamadı. O gece yarısı mesela, oyların yüzde 80’i sayıldıktan sonra, “Biz bu sonuçların adil olduğuna inanmıyoruz, fakat YSK’ye giden ıslak imzalı tutanaklarla bizimkiler arasında bariz bir fark olmadığından YSK’ye yapılacak itiraz yoluyla bir sonuç alma olasılığını görmüyoruz, o yüzden YSK önünde toplanmıyoruz. Fakat, seçimlere şiddet ve hile karışmış olduğunu gösteren çok fazla kanıta ve bilgiye sahibiz. Bunun hesabını siyaseten soracağız” yolunda bir açıklama en dürüst olanı olurdu. Fakat, dediğim gibi muhtemel şiddet dalgasından öylesine ürkmüşlerdi ki, herhangi bir sözün, sadece bu sonucu kabullenmeyişin dahi ajitasyona yol açacağına dair son derece kesin bir kanaat edindiler. Ondan ötürü de bu duruma düşmeye razı oldular. Bu tabii sadece o gece itibarıyla değil, bugüne uzanan sonuçlarıyla da beraber bu tür politikacılara ve bu sürece bir kere daha nasıl güven uyandırılacağı konusunda büyük bir soru işareti yaratıyor. Ayrıca, buradan doğan sonuçların İnce tarafından parti içi tartışmanın yakıtı olarak kullanılmaya başlanması sorunu var. İnce’nin yüzde 30’u aşan oyunun en az yüzde 3’ü ikinci turda Meral Akşener’le başbaşa kalmamak için HDP seçmeninin verdiği oydu. Bu oyların İnce’nin partinin başkanı olup olmayacağıyla, CHP’nin başkanlık tartışmasıyla ne alâkası var? Bu oylar, Erdoğan’ı alaşağı etme taktiğinin bir gereğiydi. İnce şimdi diyor ki, “ben CHP’nin oyunu yüzde 30’a çıkarmışım”. Bir toplumsal dava ile bir parti davasını birbirinden ayırt etme kapasitesi olmayan bir taşra politikacısıyla karşı karşıya olduğumuzu görmüş olduk. Bir kere daha aynı şeyler tekerrür edecek olsa İnce’nin cumhurbaşkanlığı adaylığına, örneğin HDP seçmeninin böyle hayırhah bir yaklaşım gösterebileceğini kim garanti edebilir? Dolayısıyla, olası ittifakların da hem terimlerini hem sürecini önemli bir biçimde sarsıntıya uğratan bir netice de doğmuş oldu. Hem rakibini yenmek için elinden geleni yapmamak, yenilgiyi rakibinden daha büyük bir iddiayla üstlenmek, hem de bu yenilgiyi parti içi tartışmaya bir zafer olarak döndürmek, sonuçta büyük bir toplumsal davanın emanet edilemeyeceği bir siyasetçi profili ortaya çıkardı ki, bu önümüzdeki yerel seçim süreci için de büyük bir sıkıntıya yol açtı. Fakat, daha mühimi şudur: 24 Haziran’da herhangi bir seçim yapmadık. Erdoğan bu seçimi bir rejim dayatması olarak karşımıza getirdi. Biz de bu rejim dayatmasına bir meydan okuma olarak seçimi kabul ettik. Muhalefetin bütün dinamiklerinin söylemi buydu. Dolayısıyla, seçimlerin kaybedilmesiyle yeni bir siyasi durumun oluştuğu da ortadadır. Artık partiler arası ilişki, siyasi ittifaklar vs. seçimlere özgülenemeyecek kadar büyük bir politik bağlam farkı içinde gerçekleşecek. Bütün bunlarla birlikte, bu tablonun asla ve asla kapkara olmadığını, 16 Nisan’dan, hatta 1 Kasım seçimlerinden bu yana, aşağı yukarı toplumsal ve politik güç tablosunun aynı kalmaya devam ettiğini söylemek isterim: 50-50’dir. Erdoğan cephesi üstün değildir. İki puan şiddet, hile, zulüm ve rüşvet farkıdır, devlet farkıdır. İki tarafın toplumsal onayı aşağı yukarı aynıdır ve denge hali devam ediyor. Bu dengenin tepesinde, dengeyi kimi zaman o tarafa, bu tarafa yıkabilecek olan bir hacıyatmaz var: Erdoğan. Bu hacıyatmazın üzerinden kaldırıldığı noktada dengenin ne tarafa yıkılacağı ya da kazananın kim olacağı büyük bir siyasi tartışma ve mücadele meselesi. Bizim cephede en önemli olumluluk teslim olunmaması. Türkiye halkları Erdoğan’a ve MHP’ye teslim olmadı. Kaybetmenin en önemli momenti teslim olduğun an. İstersen kaybet, yenil, istersen öl, teslim olmuyorsan, karşı taraf zafer kazanamıyor. Zaferi onlara henüz yaşatmış değildir Türkiye halkları. Kürt halkı, büyük şehirlerin işçi sınıfları, kent yoksulları, gençler ve kadınlar, Aleviler, sosyalistler ve demokratlardan oluşan çok dayanıklı, inatçı, morali kimi zaman bozulsa da nesnel ve politik konumu aynı kalmaya devam eden bir kesim var. Biz siyasi geleceğimizin ağırlık merkezini bu toplulukların kapasitesi üzerine kuracağız. O yüzden umutlu olmak için her türlü nedenimiz var. Fakat önümüzdeki görev ağırlaştı. HDP Meclis’e girdiği takdirde AKP-MHP blokunun azınlığa düşeceğini, cumhurbaşkanlığı Erdoğan tarafından kazanılsa bile iki kanatlı bir rejim doğacağını varsayıyorduk. Bu varsayım doğrulanmadı. MHP faktörü ortaya çıktı şu ya da bu yolla. Hâlâ bizim cephede bir mücadele kapasitesi, inat, tutunma, ısrar var. Ama bu cephenin bütün imkânlarını bir araya getirdiğimizde dahi, sadece parlamenter sonuçlarla karşı tarafın kozlarını elinden alamayacağımız apaçık ortadadır. Şimdi artık bir rejim mücadelesi var. Seçim mücadelesi yok. Bu seçim mücadelesini bir rejim sonucuna tahvil edebileceğimize dair iyimserlik yarattık. Bu bakımdan bütün senaryoları çalışmış olmak yerinde olurdu. Başkanlık Erdoğan’a gitse de parlamentonun muhalefette kalacağı, böylece rejimin iki kanadının birbirinden ayrılabileceği senaryosu mutlaklaştırıldı. Her iki kanadın da diktatörlüğe gideceği senaryosunun çalışılmamış olması bir problemdir. Sonuçta, gene de kapkara bir tablo yok, bu tablonun muhalefet, sosyalizm, haklar, özgürlükler, eşitlik, adalet cephesi hâlâ dipdiri. Bir kafa karışıklığı olabilir, bunun giderilmesi mümkündür. Ama dayandığımız zeminlerin sahici zeminler olduğunu, topla tüfekle dövülmesine rağmen kalesinde gedikler açılamamış bir cephemiz olduğunu bilmemiz ve kendimize güvenmemiz gerekiyor. Ben şahsen nereye baksam şunu hissediyorum: Her evde, her iş yerinde, her ailenin içinde mutlaka bizden birisi var artık. Böyle bir dengenin içindeyiz.

“MHP faktörü ortaya çıktı şu ya da bu yolla” dedin, bunu açalım mı?

Sonuçlara baktığımda, Urfa hariç, bütün alanların MHP’nin ‘80 öncesinde ve daha sonra kendisi için hâkimiyet alanı, yaşam alanı seçmiş olduğu bölge olduğunu görüyorum. ‘80 öncesinde MHP’nin iç savaş taktiklerinin besleyicisi bu bölgeydi. Bu bölgenin batısını –Kayseri, Konya vs.– şimdilik AKP’ye, kıyıları İyi Parti’ye kaptırmış gibi görünüyor. Fakat, Gümüşhane, Düzce, Bayburt, Elazığ, Iğdır eskiden de MHP’nin yaşam alanı olan bölgelerdi. Seçimlerde buralarda bürokrasiyi ve kamu otoritelerini MHP kontrol altına almış ve meselenin ballot sttuffing –oy şişirme– bölümünü doğrudan MHP halletmiş gibi gözüküyor. MHP’nin yüzde 11’inin yarısına yakınının şişirme olduğunu söyleyebiliriz. AKP’ye ödünç gitmiş kimi MHP oylarının da tehlike ânında –çünkü Bahçeli çok fazla beka vurgusu yaptı– tekrar MHP’ye döndüğü söylenebilir. “MHP parlamentoda olmazsa yanmışız” fikrinin AKP cephesinde alıcısı olduğunu da buradan anlayabiliriz. Fakat, MHP’nin İyi Parti ayrılığından sonra düştüğü çukurdan çıkarılabileceği hesaba katılmış değildi. Ben bunu hesaba katmamıştım. Böyle düşünmeyenler bu mânâda yanıldık. Fakat bu, AKP-MHP toplamı bakımından bir şey değiştirmiyor.

MHP “şişirme oyları” bir yandan da şunu gösteriyor: Aslında, tablo yüzde 50-50 de değil. Ve Cumhur İttifakı hem azınlıkta, hem gayrımeşru…

Kendi tarafımızı da tam olarak bilemediğimiz için, bana en iyisi “o taraf galip değil” demek geliyor. Fakat, 16 Nisan referandumunda 51’in Hayır’da olduğundan neredeyse emindim. Bu sefer de belki böyle söyleyebiliriz ama, en azından “Erdoğan 50+1 almadı” diyebiliriz. Bunu biliyoruz. Referandumun hileli olduğunu söyledi CHP. [Kılıçdaroğlu: “Referandumda yüzde 51.2 Hayır oyu çıktı.” 14 Şubat 2018] Fakat, bunun için gerekenleri yapmadı. Referandumdaki bütün hileler kanun haline geldikten sonra bir seçime gittinizse o zaman peşin olarak her şeyden şüphe etmeniz gerekirdi. Bu asla kabul edilemez. Mücadelenin bir mantığı var. Mücadelenin mantığını İnce nasıl gözden kaybedebilir? Mücadele mantığı Erdoğan mı, yoksa İnce mi yüzde 50+1 alacak değildi ki? Mücadelenin mantığı Erdoğan yüzde 50’nin altına düşecek, öbür cenah da böylelikle ikinci tura gidecekti. İnce “adam kazandı” dediği saatte hiçbir şekilde bunu görmüş olamazdı.

Meclis’e gelelim. Geçen sayıdaki söyleşide şöyle diyorsun: “Bu seçimde esas önemli olan parlamento seçimi, cumhurbaşkanlığı kaybedilse bile elde bir mücadele üssü oluşacak, ne kadar dişleri sökülmüş olsa da…” Sonuç malûm. Artık bildiğimiz anlamda bir Meclis yok. Nitekim, sen de, 7 Temmuz’da, Twitter’da şöyle diyorsun: “Bu Meclis o Meclis değildir artık, hatta Osmanlı Meclis-i Mebusan’ı dahi değildir. Köklerinden ve geleneğinden kopmuş, yetki ve gücünü hiçbir Cumhuriyet kurumunca denetlenmeyen bir şahsa devretmeye ram olmuş vesayet altında bir heyettir…” Sonra da başka bir tweet’le ekliyorsun: “Böyle olması içeriden mücadeleyi gereksizleştirmez ve önemsizleştirmez. Nerede olduğunuzu bilerek her zeminde siyasi mücadele yapmak göreviniz.” Biraz önce de önümüzdeki meselenin artık “rejim mücadelesi” olduğu söyledin. Bu mücadelede Meclis’te olmanın nasıl bir getirisi var? Meclis’ten çekilmeye, “sine-i millet” meselesine nasıl bakıyorsun?

Ortaya çıkan yeni rejim tablosunu çok ciddiye almalıyız. Muhalefet cephesinde, demokratik, sol, sosyalist cephede “Aslında zaten eskiden fiilen var olan durumun şimdi hukukileştiği” türünden değişimi azımsayan bir yaklaşımın emarelerini görüyorum. Erdoğan ve partisi 16 yıldır bunun için mücadele ettiler ve bu mücadelede çok önemli bir aşamayı geride bıraktılar. Şimdi, kimi tavizlerle beraber, bir siyasi rejim inşası bakımından çok önemli bir konuma yerleştiler. Bu bizim karşımızdaki en önemli iktidar ânıdır. Bunu önemsiz saymak çok cahilanedir ve aslında gerçek bir davadan yoksun olmak anlamına gelir. Fakat bu rejimin de çelişkileri ve açmazları var. Hâlâ meşruiyet tahkimatını toplumsal onay üzerinden yapmak mecburiyetindeler. Bunun için parlamentoyu ve seçimleri şöyle ya da böyle sürdürmek ihtiyacındalar. Meclis sadece bize değil, AKP’ye de lâzım, MHP’ye de lâzım, tabii CHP’ye, İyi Parti’ye, SP’ye de lâzım. Hangi nedenle lâzım? “Gösteri toplumu”nu sürdürmek bakımından. Meclis bugün artık neredeyse sadece bir siyasi gösteri alanı. Her gün yapılacak bir gösteriye ihtiyaç var. AKP bu ihtiyacı sadece tek-adam eliyle karşılayamaz, çünkü değişik algılara, değişik toplum katmanlarına, değişik ihtiyaçlara seslenilmesi gerekir. Öte yandan, bizim açımızdan da Meclis ikâmesi mümkün olmayan bir alan. Ama şunu da unutmayalım: Bu zemin önceki rejimde siyasi iktidarla şöyle ya da böyle yetki paylaşıyordu. Zenginler ve güçlüler lehine tanzim edilmiş olmakla birlikte, milletin temsilcileri ile yürütme, burjuvazi ile halk, erkekler ile kadınlar, zenginler ile yoksullar arasında bir yetki ve güç paylaşımı, hatta bir mücadele alanıydı. Geçen dönem mesela, zeytinlik alanların maden sahası olmasına TBMM’de süren mücadeleyle son verildi. Her mücadele kazanılmadı ama, bu kazanılan mücadelelerden biriydi. Öte yandan, AKP’nin Kürt meselesinde çözüm mekanizmasına başvurmasına HDP eşlik etmeseydi, Kürt meselesi parlamentoda tartışılır hale gelemezdi; buradan medyaya taşamaz, üç yıl boyunca memleket gündeminin merkezini işgal edemezdi. Önceki dönemlerde parlamento hükümetlerin kurulduğu ve yıkıldığı yerlerdi; hükümetler düşürüldü, hükümetler kuruldu. Bugün artık hükümet parlamentoda kurulmuyor. Bu mücadeleler için burası artık bir alan değil, ama eninde sonunda, burası sözün yeniden üretildiği bir alan olma imkânını hâlâ muhafaza ediyor. Eskiden parlamento eleştirisi için söylenen bir klişe vardı: “Laf fabrikası”. Laf fabrikası hâlâ çalışıyor. Bu fabrikada bizim “ürünlerimiz” de üretiliyor. Teşhir vitrininde bizim “ürünlerimiz” de gösteriliyor. Bu kısıtları ve sınırları bilerek parlamentoya dahil olduğumuzu düşünüyorum. Arkadaşlarımız arasında daha çoğunu uman ya da önceki parlamentoyla bugünkü arasında bir fark olmayacağını düşünenler vardıysa yanılmışlardır. Benim için değeri bu kadardır. Ayrıca, burada üretilen sözün daima mecrasını bulacağı da şüphelidir. Medya blokajı en şedit haliyle sürüyor. Onu sosyal medyayla nispeten telafi edebileceğinizi düşünseniz, İç Tüzük diye bir meseleniz var. İç Tüzük geçtiğimiz dönem muhalefetimizin suç haline getirileceği biçimde değiştirildi. Yurttaşlar için serbest olan düşünce ve ifadelerin bir bölümü milletvekilleri için yasak kılındı. Meclis’te “Kürdistan”dan, “Ermeni soykırımı”ndan söz etmek bir kusur, suç haline getirildi. En son örnekte Meclis başkan vekili Ayşenur Bahçekapılı, Osman Baydemir’e sordu: “Kürdistan diyorsunuz, Kürdistan dediğiniz yer neresidir?” Osman Baydemir de elini kalbine götürdü, “Kürdistan burasıdır” dedi. İç tüzük uygulandı: Bir maaş ceza, üç oturum Meclis’ten men. Önümüzdeki dönemde MHP baskısıyla daha da çok tahditle karşılaşılacaktır. İyi Parti’nin buna eşlik etmesi ihtimali, CHP’nin hayırhah tarafsızlığı da göz önünde tutulacak olursa, bizim üreteceğimiz sözün ve tutumun, yani siyasi gösteriye katılma imkân ve haklarımızın devam etse de daralacağını öngörebiliriz. Ama bunlar Lenin’in tabiriyle “otzovizm”e, yani “geri çekilelim”ciliğe, “sine-i millete dönelim”ciliğe mesnet teşkil etmez. Doktor Hikmet (Kıvılcımlı) otzovizme güzel bir karşılık bulmuş, “hotzotçuluk” demişti. O zamanlar, 60’larda, biz parlamento mücadelesine önem vermediğimizden bunların da üzerinde durmamıştık. “Hotzot, hadi kalk gidelim…” yok. Bu Meclis’e laf, daha da çok tavır üretmeye gelindi, tavır üretilecek. Hâlâ milletvekilinin hakları ve görevleri olan şeyler var. Kamu denetçisi gibi davranmak bir imkân. Arkadaşlarımız Çorlu’da tren cinayetinin gerçekleştiği yere gittiler ânında. Çok doğru bir şey yaptılar. Erdoğan cülus törenindeyken eşbaşkanlar oradaydı. Öte yandan, bir grup arkadaşımız da Soma’daydı, maden cinayeti davasında. Bütün bu rollerin siyasi iletişimde değeri var. Bunu reddedemeyiz. Daha yüksek bir ikâmesi olsa, onları da düşünebiliriz. Boykotun, “sine-i millete çekilmenin” kıymetli olduğu anlar da olur. Ama bu istisnai anda değiliz. HDP’nin ne kadar büyük engelleri aşmak zorunda kaldığını, bu seçimde de şehitler vererek Meclis’e gittiğini, insanların seçmen olabilmek için canlarını verdiğini, seçim müşahidi olmak için ne kadar zulme ve hakarete, aşağılamaya göğüs gerdiklerini göz önünde tutalım. Bütün bunlar bu kadarı içindi. Tabii ki öte yandan, seçimlerin bir barometre ya da termometre olduğu da doğru. En eski klişelerimizdendir. Klişeler her zaman değersiz ve yararsız değil. Engels’in sözüdür: “Seçimler bir siyasi barometredir. İşçi sınıfı partisinin toplumda nasıl bir güç toplamını ifade ettiğini bize gösterir. Toplumun neye gebe olduğunu gösterir.” HDP’nin aldığı oylar adil bir biçimde sayılmamış olabilir ama, çarpıtılmış haliyle bile HDP lehindeki önemli hava değişikliklerine olduğu kadar, denizdeki önemli kimi çalkantılara dair haber vermiştir. Ama, Meclis faaliyetinin sınırlarını bilelim. Daha çoğunu yapıyormuş gibi davranmaktan, Meclis böyle bir kapasiteye sahipmiş gibi konuşulmasına fırsat vermekten uzak durmak çok önemli. Parlamentodaki HDP her dakika bu Meclis’in bu haliyle neden hiçbir işe yaramadığını ispat ve teşhirle ilgilenmeli, bu gerçeği halka göstermeli, bu vesileyle toplumsal ve politik gerçeklerin açıklanmasına katkıda bulunmalıdır. Ve nihayet başka bir siyasi sonuç da üretmelidir. Bu Meclis değilse, hangi meclis? O meclislerin halkın bağrında kurulmaya başlamasına HDP milletvekilleri önayak olmalı, güçleri, öngörüleri, vizyonları buna yetiyorsa CHP milletvekillerinin, Saadet milletvekillerinin bunlara eşlik etmesine yardımcı olmalıdır. Meclis’teki mücadelenin terimleri, mahiyeti ve politik çerçevesinin tamamen değiştiği bir dönemdeyiz. Bir önceki dönem sadece bir ay geride, fakat en az bir asır uzakta artık.

1877’ye geldiğimizi söyleyebiliriz…

Evet. Kemalizmin en koyu dönemlerinde bile hükümet ile Meclis ilişkisi bu kadar açılmış değildi. Padişah ile Meclis arasındaki güç uçurumu bile bu kadar değildi. Bütçe yetkisi 1876’da tümüyle Meclis’teydi. Bütçeyi Meclis tartışıyor, Meclis bağlıyordu. Bugün bütçe yetkisi Sultanda. Sultan kendi partisine ve vekillerine bile danışmaksızın peş peşe kararnamelerle yeni bir rejim inşa ediyor. Denebilir ki, cumhuriyetin kuruluşunda da tek adam vardı. Doğru, tek adam vardı, fakat o tek adam kendi başına kanun yapma yetkisine sahip değildi. En azından hükümet dolayımıyla yetki kullanabilirdi. Hükümet Meclis’e karşı sorumluydu. Kendisini Meclis’e hoş göstermek zorundaydı. Şimdi tek adam kendisini kimseye hoş göstermek zorunda değil. Meclis’in doğum yerine, Ankara’ya, 1920’ye gidersek, Mustafa Kemal’in başkomutanlığı devralmak için döktüğü dilin, ona getirilen eleştirilerin şiddetinin farkına varırsak, neden hükümet Meclis’ten doğarsa başka bir düzen vardır, neden bugünkü gibi olursa Louis Bonaparte’ın, III. Napoléon’un Fransa’sına, “seçilmiş sultanlığa” dönmüş oluruz, bunları daha iyi görebiliriz. Maalesef, son yıllarda politik hareketlerde de, okullarda da siyasi tarih yeterince iyi çalışılmadığı için bu farklar hemen anlaşılmıyor. Ama bunun bir evveli vardı. Ve halkın bu kadar uzun boylu direnmesi de bence bu geleneğin gücünü gösteriyor. Halkın oyu çok kıymetliydi, hâlâ çok kıymetlidir ve şimdi bu oyun içine tükürülmüştür. Halk bunu bir kere daha düşünecektir. Velhasılı kelam, bu Meclis dönemi böyle. Bu dönem seçimi siyasi partilerden, merkezlerden ziyade halk yönetti aslında. Büyük yurttaş toplulukları kararlar aldılar ve uyguladılar. CHP’nin kitlesiyle HDP arasında bir tür simbiyotik ilişki, yani, birbirinden beslenme hali doğdu. Parti hiçbir talimat vermediği halde HDP seçmeni CHP seçmeninden gelen oyları İnce’ye oy aktararak karşıladı. Bu taktiklerin hiçbiri siyasi merkezlerde saptanmadı, halk arasında oluştu ve uygulandı.

Bugüne dek hiç görülmediği yaygınlıkta sivil inisiyatif oluştu…

Bu büyük bir yenilik. Ebesi HDP oldu. Ama bu yenilik esasen halkın kalbinde ve vicdanında oluşmuş olduğu için HDP buna ebelik edebildi. Bu seçmenler arası etkileşim vasıtasıyla, ezilen blokların birbirinin sesini dinlemesiyle oldu. Nedir ezilen bloklar? Aleviler ve bilhassa Kürt Aleviler, kadınlar, gençler, demokratlar, antifaşistler. Aleviler, CHP’li olsunlar olmasınlar, kendi dergâhlarında, kurumlarında HDP’yi desteklemeye karar vermişlerdi seçimden çok önce. İzmir’de seçim çalışmaları sırasında bu toplulukları dinledik, onlar da bizi dinledi. Dersimliler Derneği, Vartolular Derneği, Oramarlılar, hepsi biz onlara gitmeden bizi davet ettiler, oylarını HDP’ye vereceklerini söylediler. Onlar geleneksel olarak CHP ile HDP arasında dağılırlardı. 24 Haziran’da son derece net bir biçimde HDP’den yana tutum takındılar. Bu HDP’ye ödünç oy vermenin ötesinde HDP’yle beraber yürüme arzusu. Aileleri hâlâ CHP bayrağı altında durabilir, fakat gençler HDP’ye hicret ettiler ve burada konaklamak istiyorlar. Bu, karşılıklı olarak okundu herkes tarafından. Bu hava aşağıdan yukarı sirayet etti. Başlangıçta, birbirine ilişmeme şeklinde bir negatif seçim taktiği, sonra bir pozitif taktik olarak İnce’nin Demirtaş’a yaptığı ziyaret, Diyarbakır’daki iyi niyet konuşmaları bu yakınlaşmaya yardımcı oldu. Ve karşılıklı olarak insanlar birbirlerine gönül kapılarını açtılar. Çok önemli bir eşikten geçtiğimizi düşünüyorum. Sayısal olandan ziyade, politik ve toplumsal sinerjinin doğmuş olması önemli. Süleyman Soylu’yu çılgınca davranışlara sürükleyen de bu oldu. HDP’nin seçimin hemen öncesinde sayısal olarak yüzde 10’un altına düşmediğini hem kamuoyu yoklamalarından hem kendi gözlemlerimizden biliyorum. Bunun üzerine yüzde 1,7 eklenmesi demek bir buçuk milyona yakın yeni oy demek. Bir buçuk milyon oy aileleriyle beraber 7-7,5 milyon insana tekabül ediyor. Bu kadar yeni insan HDP’nin yanına gelmiş. Bundan daha mühim bir şey olamaz. Bunun ne kadarı “HDP barajı geçsin de canımızı kurtaralım” diye verilmiş sırf stratejik oy olabilir? “Denize düşen yılana sarılır” misali, “yılana sarılanlar” bu sayının içinde 200-300 bindir. Geri kalanlar HDP’yle gönül bağı kurdular. Bu gönül bağı çok mühim. Ve bu HDP’nin hitap alanını karmaşıklaştırdı. HDP teorik olarak herkese sesleniyordu ama, sesi kulağına gitsin diye esas aldığı kitleyi tanımlamıştı. Bu kitle genişledi şimdi. Bu kitlenin içinde cumhuriyetçisi var, ama gönlü HDP’de. Bu kitlenin içinde liberali var, ama gönlü HDP’de. Bu kitlenin içinde PKK’den hiç hazzetmeyen Türkler var, ama HDP’yle bir gönül bağı kurdular. Bu kesimlerin HDP’yle beraber yürümeye devam etmesini istiyor muyuz? Ve onları bir sosyal mücadeleye dahil etmek, onların sosyal mücadelelerine dahil olmak istiyor muyuz? HDP bunlara hakkınca karar vermeli. Bunu herhalde önümüzdeki günlerde yapacağız. Bu bizim için de yepyeni bir tablodur ve benim umutlu olmama en çok yol açan şeylerden biridir. Bu seçimin sonuçlarının HDP’yi nasıl etkileyeceği, CHP’nin ve İnce’nin bu seçimlerden nasıl etkileneceğine de bağlı olacaktır demiştik. Bu iki partinin hitap alanlarının kesişim bölgesinde yeni bir blok inşa edilebilir mi? Halkların Demokratik Kongresi olmaya aday bir yeni alan, yeni bir kongre alanı doğar mı? Bütün bunları değerlendirmek lâzım.

Geçen söyleşide. 24 Haziran gecesi ve sonrası için şöyle demiştin: “16 Nisan’da yapılmayanı yapmak. Bu sonuçları kabul etmediğini haykırmak. Bir yandan da seçim sonuçlarına itirazları ısrarla, inatla sürdürmek.” HDP sonuçları kabul etti. En azından görüntü bu. “Seçimler âdil değil” dedi, ama “bu sonuçlar gayrimeşrudur, ortaya çıkan sonucu sonuna kadar takip edeceğiz” demedi, sessiz kaldı. Bu da tepki yarattı haliyle. En son Meclis başkanı seçimi sırasında, Pervin Buldan, Hüda Kaya, Binali Yıldırım’ın oy verirken göründükleri kare… Buna gösterilen tepkiye Buldan “tesadüfi” diyerek bir videoyla karşılık verdi. O karenin tesadüfi olduğun herkes biliyordu zaten, ama bir aradalık, görüntüsü insanlara batıyor haklı olarak. Ayrıca HDP’nin gayet normal bir şekilde Meclis başkanı adayı göstermesi, başkan seçimine katılması… Bu tutum, bu Meclis’in Meclis olmama özelliğini “ispatlama ve teşhir etme” ile çelişmiyor mu?

Görünüş böyle olsa da, HDP eşbaşkanlarının 27 Haziran’da yaptıkları açıklama çok önemli. Dediler ki, “HDP’nin bu seçimlerdeki bir hedefi de tek adam rejiminin kurumsallaşmasını engellemekti. Ne yazık ki bu hedefe ulaşılamamıştır. Bu sonuçta Millet İttifakı’nın demokratik muhalefetin gelişmesi konusundaki ürkek ve kaygılı tavrının rolü büyüktür. Ancak şu çok açık ki, Türkiye gayrımeşru faşizmi ve tek adam rejimini kurumsallaştırarak değil, ancak demokrasi mücadelesinin birikimini daha ileriye taşıyarak yolunu açabilir. Sandık hiç bir şekilde faşizmi meşrulaştırmanın aracı haline getirilemez.” HDP bu hat üzerinden yürümeye devam edecektir. Bu ay sonunda gerçekleşecek olan Parti Meclisi toplantısında, parlamento grubu, ve bütün organlarıyla birlikte partinin faşizmin kurumsallaşması sürecindeki genel taktiği daha da netleşecek, varsa kimi aksamalar hızla telafi edilecektir. Bence endişeye mahal yok. Ancak, kamu oyumuzda oluşan duyarlık da sağlık belirtisi ve bunun hep sürmesini dilerim. Gerçi sevgili eşbaşkanımız az kaldı bu hassasiyete kurban gidecekti. Fotoğrafla film arasındaki farkın her zaman hesaba katılmayabildiğini, “gösteri toplumu” içinde iş görmenin gerektirdiği tedbirlerin elden bırakılmamasının ne kadar önemli olduğunu da bir kez daha hep birlikte görmüş olduk. Seçim sonuçlarının bu seçimlere gelecek umutlarının gerçekleşme olanağı olarak bakan büyük kitlelerde ne kadar büyük bir hayal kırıklığı ve öfke yarattığını hep akılda tutmamız gerektiğine dair bir uyarı olarak görmek gerek bu öfke patlamasını.

Meclis bahsinin başında, “Yeni rejim tablosunu çok ciddiye almalıyız” dedin. Sonrasında da “Louis Bonaparte’ın, III. Napoléon’un Fransa’sı”na atıfta bulundun. Yeni rejimi nasıl tanımlıyorsun, küresel bağlamda nasıl bir yere yerleştiriyorsun?

Gidişatı, faşizmin kurumsallaşmasına geçiş süreci olarak değerlendiriyoruz. HDP’deki hâkim değerlendirme bu. III. Napoléon’un Fransası’na atıfta bulunmam Erdoğan’ın Sultanlık, hatta hilafet iddiasıyla genel oyu birbiriyle bağdaştırma çabasına Avrupai bir tarihsel örnek olması dolayısıylaydı. “Bonapartizm”in en önemli ayırt edici özelliği çatışan taraflar arasında hakem rolü oynayarak devletin göreli özerkliği üzerinde iktidara yükselen bir burjuva diktatörlüğü biçimi olması. Erdoğan rejimi emekle sermaye arasında böyle bir hakem rolü üstlenerek ve kitlelerin inisiyatifini kırarak ilerlemiyor. Tersine, kendi önderliği etrafında din ve milliyet asabiyesiyle kilitlenmiş kitlesel bir dalga yaratarak, faşizmin bütün gelişme eğilimlerini ve hedeflerini –tek bayrak, tek vatan, tek millet– yineleyerek bir “iç savaş rejimi” halinde yürümeye devam ediyor. Muhalefetin, işçi hareketinin, devrimci hareketin, kadın hareketinin atomizasyonu hedefi çok belirgin; modern toplumsal örgütlenme biçimlerine mukabil İslâm hukukuna göndermelerle korporatist kurumsallaşmayı esas alan bir program peşinde koşuyor. Türkiye’de dışsal dinamik, siyasi rejim tartışmalarının asal bir bileşeni oldu her zaman. Türkiye burjuvazisi ve devleti, ABD’nin izolasyonizme geri döndüğü ve ekonomik olarak küçüldüğü ve gerilediği, Avrupa’nın duraksadığı, Çin ve Rusya’nın ilerlediği bir küresel konjonktürde, haricen uyum gösterdiği Atlantik merkezli ve “insan hakları” eksenli bir rejim tartışmasından hızla uzaklaşarak “güvenlik” ve “büyüme” eksenli bir başka devletler ailesiyle –Şanghay İşbirliği Örgütü– yakınlaşma arayışına girdi. Dış dinamiklerdeki bu kayış Kürt sorununun imha ve inkâr yoluyla bastırılmasının yeniden devlet siyaseti haline getirilmesinin maliyetini düşürdü, böylece ırkçılık, Kürt düşmanlığı, Alevi düşmanlığı, kadın düşmanlığının harmanlanmasından oluşan bir yeni bulamaç uluslararası sözleşmelerle kazanılmış bütün demokratik mevzilerin temellerini tahrip etmeye başladı. Öte yandan Kuzey Kürdistan’ı yeniden sömürge statüsüne iade arzusu ve ihtiyacıyla körüklenen Kürdistan’ın diğer parçalarını da kontrol etme hırsı Ortadoğu’da güç kaymalarıyla körüklenince sömürgecilik ve faşizmin birbirine eklemlendiği bir yeni rejim teşekkül etmeye başladı. Bu bağlamda Erdoğan rejimi, Rusya’daki Putin rejimiyle, Macaristan’daki Orban rejimiyle gösterdiği benzerlikler dolayısıyla, “popülist” genellemesi içine alınsa da bu terim kendi başına bir mana ifade etmiyor bence. Ancak, küresel planda II. Dünya Savaşı sonrası statükonun ve liberal değerlerin aşındığı eski örneklerin yeni dinamikler üzerinden hayat alanı bulduğu bir yeni gericilik döneminin belirsiz gri dünyasında yol aldığımızı bilmemiz gerek. 

Geçen sayıda şöyle demiştin: “Bugün 7 Haziran’ı başka koşullarda yaşıyoruz. Bu HDP’yi ana muhalefet partisi konumuna getiriyor. 7 Haziran’da böyle görülmek bizim isteğimizdi. Şimdi, böyle görülüyoruz. Bunun hakkını vermek önemli. Adaylarımız bunu karşılıyor mu? Büyük ölçüde karşılıyor. Fakat… Fakat’ı seçimden sonra konuşalım.

Fakat’ı şu: 7 Haziran sonrasında HDP bir iktidar gaspıyla karşı karşıya kalacağını öngörmüş olduğu halde, öngörmemiş gibi davrandı. 7 Haziran ile 1 Kasım arasındaki AKP’nin “zor oyunu bozar” mantığına göre kurulu taktiklerinin hiçbirisine karşılık veremeden, bir siyasi manevra yapamadan, dövüle dövüle 1 Kasım seçimlerine doğru sürüklendi. Ve bu sürüklenişten sonra, siyasi inisiyatifi bir kere daha ele geçiremedi. 7 Haziran senaryosu önümüzdeki dönemde tekrarlanacak olursa, HDP için daha büyük politik sorunlar doğar, bunları parti olarak görmemiz, karşılamamız gerekiyor. Rejimin önündeki en büyük engel olarak HDP şu an tabloda kocaman bir ışık altında duruyor. Erdoğan’ın bütün siyasi saldırısının dolaysız nesnesidir HDP. Adını anarak, seçmenlerini anarak bu partinin burada olmaması gerektiğini, bir tür siyaset garibesi, bir tür tarihi hata, yol üzerinden kaldırılması gereken bir unsur olarak gördüğünü açıkça ilan etti. Bu mantığı takip edecektir. O nedenle, HDP’nin önündeki mesele, durumunu korumaktan ziyade, gelmesi muhtemel saldırılara nasıl hazırlanacağı meselesidir. Bize ancak ofansif bir siyaset sonuç getirebilir, bir atakla ilişkilendirilmemiş olarak varolanı savunmanın getirebileceği hiçbir sonuç yok. Defans verili durumu kabul ediyoruz demektir. Ofansif bir siyaset rejimin çelişki ve açmazları üzerine yürümeyi gerektirir; vaatleriyle pratikleri arasındaki büyük yalan dünyasının teşhiri için bıkmadan usanmadan çalışmayı gerektirir; rejimin ve rejimin gerçekleşmesinin her bir halinin ve adımının meşruiyetinin sorgulanmasını gerektirir; sermaye hâkimiyetinin açık bir ifadesi olarak kurulmuş olan hükümetin sermaye sahiplerinin özel mülkiyet ile devlet arasında hiçbir dolayım, hiçbir örtü gereksinmeyecek kadar arsızlaşmalarının fazilet sayıldığı bir ahlakiyatla beraber yürüdüğünün her dakika teşhirini gerektirir. Yeni rejimin bir hanedan egemenliği halinde kimse tarafından seçilmemiş ve hatta atanmamış eş-dost-akraba devleti olarak çürüyüşünün her dakika enerjik olarak sergilenmesini gerektirir… Her bir işçinin, her bir kadının, her bir gencin, her bir Kürdün, Alevinin ve genel olarak kadınların, gençlerin, Alevilerin, Kürtlerin ve işçilerin emekçilerin uğradıkları haksızlıklara karşı ses yükseltmeyi, hak aramayı gerektirir. Ortadoğu ve Avrupa’da aktif bir dış politika izlemeyi, aşağıdan diplomasi ve enternasyonalist dayanışma ağları örmeyi gerektirir. Böylece bütün ezilenlerin sözcülüğü konumuna yükselebilirse HDP, kendisine yönelik olası darbelerin de şiddetini hafifletmeyi ve açık siyaset alanındaki yerini korumayı başaracaktır.

Meclis fikri solun tarihinde hep merkezi bir yere, öneme sahip olageldi. Ancak, Türkiye’de ilk defa, 16 Nisan sürecinde kitlesel anlamda ete kemiğe büründü. Referandum sonrasında rafa kalktı, ama 24 Haziran sürecinde tekrar ve bu defa daha yaygın biçimde gündeme geldi.

24 Haziran itibariyle ortaya çıkan nesnelliğin şu olduğunu görüyorum: CHP’nin programının kapsayamadığı, HDP’nin yaklaşımının yeterince tatminkâr görünmediği çok geniş bir halk topluluğu var. Aydınından ev kadınına, belediye işçisinden esnafına, çiftçiden profesöre çok geniş bir halk topluluğu bu. Pek çok dönemin deneyimini düşünmüş, bunların içinde kısmen yaşamış ve işin başa düştüğüne dair örtük bir sezgileri olan, fakat öne atılmak için çok hevesli olmayan, bunun için güvenebileceği bir politik-toplumsal dolayımın teşekkülünü bekleyen bu kadar geniş bir halk maddesi ilk kez ortaya çıkıyor. Daha önce belki anlatmıştım, Hatay’da 2011 seçiminden sonra tanıştığım kadından farklı bir tipoloji bu. Bu kadın bizi çok takdir ettiğini söyleyerek şöyle demişti: “Size oy verdik. Size çok güveniyoruz.” Ben de dedim ki “Biz de size güveniyoruz.” Bana şöyle karşılık verdi: “Yoo, bize güvenmeyin, biz oyumuzu verdik, işimizi yaptık, şimdi sıra sizde.” (gülüyor) Şimdi, bundan daha çoğu var. ODTÜ mezuniyet törenindeki öğrenciler, Afrin seferi günlerinde hayatlarını kaybeden herkesi kucaklayarak “savaşın lokumu olmaz” diyebilen gençler, Flormar kadın işçileri, Somalı kadınlar… O kadar çoklar ki, her taraftalar. Bu insanları onların arzuları istikametinde ve onların yaşam ritmine denk düşen bir siyasete sevk edecek olan mekanizmaların inşası bakımından HDP yapabileceği her şeyi yapacak mı? Bence HDP’nin kendisine soracağı soru budur. Sonuç olarak, parlamento seçimlerinin kendi başına bir siyasi rejim değişikliği meydana getirmeyeceği konusunda toplumsal bir öğrenme sürecini de arkada bırakmışsak artık, bugün, bu amaçla, barışçı, demokratik, meşru ve şiddetsiz bir toplumsal mücadele alanı yaratmak mesuliyetiyle karşı karşıyayız demektir. Ermenistan örneğini konuşmuştuk. Seçimin sonucunun “öyle değil böyle” olması gerektiğinde ısrar eden bir halk inisiyatifiyle parlamentoda kendi başına çözülmeyecek olan hükümet sorununu içeriden ve dışarıdan çözmeyi başardılar. Mükemmel bir 21. yüzyıl mücadele örneği. Biz çok daha zorlayıcı koşullarda, aklımızı ve gönlümüzü buraya yatıracak mıyız? Yoksa “realite” bizi kendine tabi mi kılacak? HDP seçimden seçime kullandığı bir kampanya mekanizması dışında toplumda başka bir hareket üssüne sahip olmayacaksa, yani özgün paradigmada HDK ile doldurulacağını hayal etmiş olduğu toplumsal mücadelelere politik bir doğrultu kazandırma işlevini ister HDK ile ister başka bir yapıyla yeniden inşa etmeyecekse, ne kadar istese de karşısındaki cephenin elindeki vasıtalarla baş edemeyecektir. Gözümüzün önüne getirelim: Devletin kendi gücü, bakanlıklar, onlara bağlı kamu kuruluşları, vakıflar, belediyeler, şirketler, sendikalar, bunların etrafında oluşturulan sivil destek zeminleri, medya: televizyonlar, gazeteler, radyolar, internet medyası, sosyal medya, reklamlar, muhtarlar, muhtarlıklar, dernekler, paramiliter mekanizmalar vb. vb… Bütün bunların karşısına bir tek seçimden seçime kendisine müracaat ettiğin halkın oyu ile çıkamazsın. Bu zeminin mutlaka sahici mekanizmalarla doldurulması gerekir. Daha önce burayı doldurmaya teşebbüs etmedik değil. Ama yetmedi. HDP’nin kendi gücüyle bu alan dolamazdı, doldurulamadı da. Fakat bu alan hâlâ orada, kendiliğinden hareketler mevcut. Dolayısıyla, soruyu bu alana nasıl yaklaşılacak diye sormalıyız. Bu alanın adı HDK olmayabilir, HDK bu alanın bir parçası olabilir, önemli olan halkın kendi karar ve eylem mekanizmalarının oluşturulmasıdır. Meclis laflarını çok tekrar ediyoruz. Meclisler oluşuyor da bazen. Fakat bazen de bütün bu karar ve eylem süreçleri formel meclis strüktürüne sahip olmadan da gerçekleşiyor. Örneğin “Bir oy İnce’ye, bir oy HDP’ye” kararı hangi mecliste alındı? Bence sonsuz sayıda meşveret meclislerinde buna karar verildi, bunun gereği yapıldı ve sonra da dağıldılar. Bugün yoklar. Ama o gün varlardı. Meclis meselesi kısmen böyle düşünülmeli. Etrafında bir karar sürecinin teşekkül edeceği soruların tartışıldığı zeminler olarak, daha muğlak bir şekilde tanımlamak ve her şeye bir meclismiş gibi yaklaşmak daha yerinde olur. İster meclis olur, ister inisiyatif, ister başka bir şey olur. Ama mutlaka halkın rızasının ürediği ve onun vasıtasıyla icraata dönüştüğü zeminler inşasına bizim çok özendirici bir şekilde yaklaşmamız gerekiyor. Bunun karşımızdaki en mühim meselelerin başında geldiğini düşünüyorum. Tabii bu sadece bizimle olamaz, buna eşlik edecek, bizim kendilerine eşlik edeceğimiz inisiyatiflerin olması gerekir. Yeni ilişki mekanizmaları düşünmeye başlamalı ve hemen bunun yolunu bulmalıyız, çünkü kısa bir süre sonra kendimizi 2019 yerel seçimlerini tartışırken bulacağız. Önümüzde çok az vakit kaldı ve gene bir seçim hengâmesinde her şeyi tartışıyor olacağız.

HDK umulan kapsayıcılığı ve etkiyi gerçekleştirememiş görünüyor. Bunda galiba HDK-HDP ilişkisinin belirsizliği rol oynadı…

HDK, HDP bağlamında bir türlü diyalektik bir ilişki halini almadı, alamadı. Yoksa her iki zeminde alınmış sayısız karar ve yönelim metni var. Çünkü esasen HDK ya da HDP’nin faaliyeti kuruluşa vücut veren 2011 genel seçim kampanyasını ayırırsak, halkın kendiliğinden eylemi üzerinde yükselmedi. Ortada bir halk eylemi olmayınca, içi de halk maddesiyle doldurulamadı. Çünkü varsayımsal olarak HDK’nin her yerelde bir halk topluluğunca inşası gerekiyor. Fakat öyle bir hareket, öyle bir beklenti yok. Yani bunun maddesi olabilecek insanlar bir yerele değil, daha geniş bir coğrafyaya dağılmış durumda. Onları bir araya getirecek sinerji idari taksimat üzerine değil, siyasi sorunsal üzerine kurulabilir. Bu yapısal problem gördüğüm kadarıyla hâlâ giderilememiş durumda. Eldeki bütün veriler halk muhalefetinin gelişip serpilmesi için parlamento dışında bir karar alma ve icra mekanizması ihtiyacını gösteriyor. Bu ihtiyacın yüksek vaatler ve yüksek beklentiler ortaya koymaksızın, ama mutlaka ve mutlaka seçim kampanyalarından başka bir bağlamda ve zeminde kurulması ve giderilmesi lâzım. Bu toplumsallığın aşağıdan gelen sahici ihtiyaçlar üzerine bina edilmesi gerekir. Şimdiye kadarki gelip geçici oluşumlar kendileri açısından avantajlı sayılırlar, kimsenin ayağına bağ olmadan, olması gerektiği zaman gerçekleştiler, doğurabilecekleri faydayı doğurdular ve uykuya yattılar. Meclis zaten biraz da böyle bir şey. Sovyetler de öyleydi. Rusya’daki ilk sovyet yük teknelerinden un çeken hamalların çuval başına birkaç kopek daha fazla ücret için ne yapacaklarını tartıştıkları ve uyguladıkları bir mücadele zeminiydi. İzleyen on yılda Sovyetler bir sosyal devrimin temeli oldu. O yüzden sosyal mücadelede her türlü anlamlı bir araya gelişi teşvik etmeye mecburuz.

Rejim değiştiğine göre, yeni bir zemindeyiz. Şimdiye kadarkinden farklı bir siyaset tarzı gerektiği ortada. Sence nasıl bir yol izlenmeli?

Bildiğimiz bütün mekanizmalar biçim ve nitelik değiştirdi. Bunlar varmış ya da eski hallerini sürdürüyormuş gibi davranmaya devam edemeyiz. Bu sadece cahilce olmaz, aynı zamanda aptalca olur. “TBMM Osmanlı Meclis-i Mebusan’ından da geriye düşmüştür” ya da “Erdoğan sultanlık yetkileri ele geçirmiştir” derken bunları laf olsun diye söylemiyoruz. Ne var ki, Osmanlı İmparatorluğu’nun çöküş yıllarında Ermeni soykırımı devam ederken sosyalistlerin takip edeceği bir strateji vardı, 1960’ların dünyasında Demirel hükümetinin ekonomik ve toplumsal politikalarına karşı izlediği başka bir strateji vardı. Bu ikisinin ne konuları ne gündemi ne süreci aynı olabilirdi. O mânâda yeni ve temelden farklı bir zemin ortaya çıktığı doğrudur, bu apaçık. Ama değişmeyen bir şey var. Birincisi, meşruiyet. Bu yeni rejimin hiçbir meşruiyeti yok; ne siyasal, ne tarihsel olarak, ne de hukuki olarak. Dolayısıyla, bizim açımızdan en önemli meselelerden biri meşruiyet tartışmasını başlatmak. Eğer bunu yapmazsak, meşruiyetini inşa etmesine yardımcı olmuş oluruz. Meşruiyet tartışması Erdoğan’ın şahsıyla ilgili olarak aslında 2010 referandumundan beri sürüyor. Ama şimdi bütün takım taklavatıyla beraber bir gayrımeşru rejimin içindeyiz. Bunun parlamentosunda yer alıyor olmamız bu meşruiyet tartışmasını ortadan kaldırmaz, hatta gerekli hale getirir. İkincisi, bu durum kısmi taleplerin hiçbir zaman gündemin önüne geçemeyeceği total meselelerle bizi karşı karşıya getiriyor. Dolayısıyla, attığımız her adımda mutlaka çok daha geniş bir ittifakın içinden ve onun adına konuşuyor olmamız ve her adımda onun zeminlerini inşa edecek şekilde hareket etmemiz lâzım. Üçüncüsü, seçim denkleminin gösterdiği şeylerden bir diğeri, demokratik ve özgürlükçü yaklaşımları dolayısıyla HDP’ye batıda teveccüh artarken, Kürdistan’da halkın kendi kendisini yönetmesi talebiyle giriştiği mücadeleler aynı derecede teveccüh getirmemiş gözüküyor. Bizim açımızdan bunun analizi ve bu iki kanadın birbirini destekleyeceği, dengeleyeceği bir hasar tespiti ihtiyacı var. Bu hasar ne kadar HDP’dendir, ne kadar HDP’nin kendi politikalarıyla bağdaştırılabilir, ne kadar çatışmacı ortamın sonucudur, ne kadar sözümona “terörle mesafe” meselesinden kaynaklanmaktadır? Eğer son varsayım doğru olsaydı, batıdaki teveccühün açıklanamaz olması gerekirdi. Değilse, nedir? Şu an daha net olarak ortaya çıktığı gibi, Kürdistan için nispeten özgül, batı için özgül taktikler toplamı üzerinden yürümenin, eşbiçimli yürüyüş için zemininin artık eskiden olduğu kadar –vardıysa eğer– uygun olmadığının anlaşılması gerekebilir. Faşizmle mücadelenin söylem ve ihtiyaçları her zaman sömürgeciliğe karşı mücadelenin söylem ve ihtiyaçlarıyla örtüşmeyebilir. Bunlar arasında bir denge kurmaya ihtiyaç var. Ve nihayet, HDP’nin bir asli gücü, kendisini kurmuş olduğu bir tarihsel alan var. Bu da Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş paradigmasının dışladığı, içermediği bütün kesimler, ama bilhassa Kürt halkının özgürlük ve sömürgecilikten kurtuluş mücadelesi dinamiğidir. Buradaki onayı korumak HDP için tıpkı kalbi korumak gibidir. Benzetme caizse kalbi korumayınca beynin ne kadar iyi çalıştığının önemi kalmayabilir. O nedenle, mutlaka bu aidiyetin sürekli olarak tahkim edilmesi ve bütün öteki katkıların, katılımların, paylaşımların da bu sahici varlığa tekabül etmesi gerekir. HDP’nin şimdi kazanmış olduğu geniş onayın Kürt meselesinin eski önemini kaybetmiş olması veya aslında artık eskisi kadar önemsenmemesi gerektiği şeklindeki sathi ve aldatıcı yorumlara icabet etmekten kaçınılması gerektiğine işaret etmek isterim. HDP’nin kendisini meydana getiren çokluğun her bir unsurunun hak ve gücünü koruyabilecek şekilde yapmakla yükümlü olduğu bütün düzenlemeleri gerçekleştirme zorunluluğu var. Bu zorunluluğun gerçekleşmesi eğer daha özerk yapıları ya da başka örgütsel biçimler ihdasını gerektiriyorsa öyle olabilir. Önemli olan halkın hareketi ve özdeneyimidir. Eldeki yapılar buna uygun değilse uygun hale getirilir. Velhasıl yeni dönem, yeni zemin HDP bakımından, örgütün tamamının bu yeni zeminlere intibak etmesini, bunun için gereken bütün yeni örgütsel zeminlerin inşasında başı çekmeyi, elbette bunun için sorun alanlarını görüp çözümleriyle birlikte toplumun karşısına çıkmayı, sonuç olarak radikal demokrasi perspektifine her zamankinden daha çok bağlı kalmayı gerektiriyor. Sınıf mücadelesi ile demokratik haklar mücadelesi arasındaki bağın çok daha görünür olabileceği bir döneme doğru gidiyoruz. Büyük bir iktisadi yıkımın yaklaşmakta olduğuna dair pek çok işaret birikti. HDP bugün çok daha dezavantajlı bir konumda, fakat çok daha görünür bir biçimde demokratik mücadele alanının en önünde mümtaz bir yer edindi. Ama bunun da HDP’nin önüne çok büyük mesuliyetler ve riskler getirdiği apaçık. Şimdi Lenin’in sıkça başvurduğu bir özdeyişi hatırlamanın tam zamanı: “Çok verilenden çok istenir!”

Söyleşi: Yücel Göktürk

Express, sayı 165, Temmuz-Ağustos 2018

 


Demokratik Suriye Meclisi (MSD), işgalci Türk devletinin Efrin’deki savaş suçlarına ilişkin hazırladığı raporu açıkladı.

ANF

Demokratik Suriye Meclisi (MSD) Efrin’de işlenen savaş suçlarına ilişkin hazırladığı raporu dün Qamişlo’daki merkez binasında açıkladı.

Raporda, Efrin’e 20 Ocak’ta başlayan saldırılardan şimdiye kadar yaşanan tüm gelişmeler ele alındı. Türk devletinin sivillere yönelik saldırıları tüm detaylarıyla raporda yer alıyor.

Raporun tam metni şöyle:

“İşgalci Türk devleti ile kendisine bağlı kendilerini Suriye muhalefeti olarak tanımlayan barbar çete grupları, 20 Ocak 2018 tarihinde Efrîn Kantonu’na yönelik işgal saldırılarına başladı. Suriye’nin en güvenli ve huzurlu bölgesi olan Efrîn’e yönelik ellerindeki tüm savaş argümaları ile barbarca saldırılar gerçekleştiren Türk devleti, bu saldırılarda gerçeklikten uzak bahanelerin ardına saklandı. Suriye yönetimine hiçbir saygı göstermeyen Türk devleti, saldırılarıyla beraber tüm uluslararası kanunları ve komşu ülke ilişkilerini çiğnemiştir. Türk devleti tüm dünyaya Suriye toprağını işgal edeceğini duyurdu.

Uluslararası anlaşmalar ve savaş kanunlarını ayaklar altına alan Türk devleti, Efrîn’deki talan ve hırsızlığın yanı sıra demografik yapıyı değiştirme politikalarını pratiğe geçirdi. Halklara yönelik ahlak dışı saldırılardan da geri durmayan Türkiye, kentteki kutsal ve tarihi mekanları da barbarca bombalayarak tahrip etti.

Uluslararası Savaş Kanunu ve Kızılay’ın 2001 yılında kabul ettiği uluslararası anlaşmalara göre Türk devleti işgalcidir. Bu anlaşmanın 9. Bölüm 300’üncü maddesine göre Türk devletinin saldırıları işgal çerçevesindedir. Bu anlaşmaya göre Efrîn bölgesi düşman işgali altındadır.

Türk devleti uluslararası anlaşmalara göre aşağıdaki suçları işlemiştir;

1-Ulus ve mezheplerin yok edilmesi suçu

2-Roma Sistemi’ne 1998 yılında giren 7. Maddedeki grupları yok etme suçları

3-Kadın haklarının çiğnenmesi

4-Esirlerin öldürülmesi ve cenazelere yönelik işkence

5-Kanun dışı yargılamalar

6-Ganimet ve talan

7-Kitap, belge ve tarihi kalıntıların yakılması

8-Kutsal mekanların tahrip edilmesi

9-İnsan kaçırma, saklama, işkence ve tasfiye etme

10-Çocukların kaçırılması ve rehin alınması

11-Terörün finanse edilmesi olarak kabul edilen kaçırma ve zor kullanma

12-Yaşam alanlarına yönelik gelişigüzel bombardıman

Anlaşmanın birinci maddesinde (İnsanın cinsiyeti nedeniyle öldürülmesi kabul edilemez ve bu suçu işleyenler cezalandırılır) 12 Ocak 1951 yılında kabul edilen maddeye göre topluca yok etme uluslararası bir suçtur. Bu suçu işleyen taraflar cezalandırılır.

Anlaşmanın ikinci maddesinde de ulusal, mezhepsel ve inançsal toplulukların katledilmesi suçtur.

Türk devleti ve çetelerinin Efrîn’de aşağıdaki suçları işlediği tespit edilmiştir:

1-Ulus, mezhep ve inanç topluluklarının üyelerinin katledilmesi

2-Topluluk üyelerine zihni ya da fiziksel zarar verme.

İşgalci Türk devleti ve çeteleri Efrîn’de sivillere karşı her gün suç işlemektedir. Bu suçlar da uluslararası kanunlara aykırı suçlar da büyük bölüm oluşturuyor. Bu suçlar Cenevre’de 12 Ağustos 1949’da kabul edilen anlaşmaya göre insanlığa karşı suçlar kapsamına girmektedir. Roma Kanunlarına göre savaş suçları aynı zamanda insanlık suçlarıdır.

Türk devletinin Efrîn’deki insanlık suçlarına örnekler:

1-Efrîn’de sivil yerleşim alanlarına yönelik gelişigüzel bombardıman ve kent sakinlerine ait evlerin yıkılması

2-Sivillerin top atışları ve savaş uçakları ile isteyerek ve planlayarak hedef alınması

Türk devletinin Efrîn’de sivillere yönelik gerçekleştirdiği katliamlar:

-Türk devleti 21 Ocak 2018’de Efrîn’in Enabke köyünde bulunan bir tavuk çiftliğini bombaladı. Bombardıman aynı aileden 8 kişi hayatını kaybetti.

-Türk devleti 23 Ocak 2018 tarihinde Cindirêsê ilçesine bağlı Dêr Belût köyünü füze ve top atışları ile hedef aldı. Bombardımanda 4 sivil hayatını kaybederken, 5 sivil de yaralandı.

-Türk devleti 28 Ocak 2018 tarihinde Şêrawa bölgesindeki Koble köyünü bombaladı. Bombardımanda aynı aileden 8 sivil hayatını kaybederken, 7 sivil de yaralandı.

-Türk devleti 31 Ocak 2018 tarihine Efrîn’in Eşrefiyê Mahallesi’ni füze ve top atışları ile hedef aldı. Bombardımanda bir çocuk hayatını kaybederken, aralarında çocuk ve kadınların da bulunduğu 21 sivil yaralandı.

-Türk devletinin saldırılarında yer alan çete grupları 1 Şubat 2018 tarihinde Kürt savaşçı Emîna Mustefa Umer’in (Barîn Kobanê) cansız bedenine işkence yaptı.

-Türk devleti 9 Şubat 2018 tarihinde top ve füze atışları ile Efrîn’in Basûtê beldesini hedef aldı. Bombardımanda bir çocuk katledilirken,9 sivil de yaralandı.

-Türk devleti 22 Şubat 2018 tarihinde Efrîn’e geçmek isteyen sivilleri taşıyan konvoyu bombaladı. Bombardımanda biri sivil yaşamını yitirirken, 12 sivil de yaralandı.

-Türk savaş uçakları 2 Mart 2018 tarihinde Mabata ilçesine bağlı Kaxire köyünü bombaladı. Bombardımanda bir sivil yaşamını yitirirken, 5 sivil de yaralandı.

-İşgalci Türk devleti savaş uçakları ile 5 Mart 2018 tarihinde köylerinden ayrılan sivillerin bulunduğu konvoyu Raco ilçesine bağlı Berbenê köyü yakınlarında bombaladı. Bombardıman 3 sivil yaşamını yitirirken, 9 sivil de yaralandı.

-Ferferiyê köyü yakınlarında mayın patlaması sonucu 3 sivil yaşamını yitirirken, 8 sivil de yaralandı.

-Şeran ilçesine bağlı Meydankê Beldesi’nde 7 Mart 2018 tarihinde bulundukları aracın mayın patlamasının hedefi olması sonucu 2 sivil yaşamını yitirdi, 4 sivil ise yaralandı.

-Mabata ilçesine bağlı Gimrok köyünde 13 Mart 2018 tarihinde mayın patlaması sonucu 2 sivil yaşamını yitirdi.

-Raco ilçesine bağlı Bedînê köyü yakınlarında 13 Mart 2018 tarihinde mayın patlaması sonucu bir sivil yaşamını yitirirken, 4 sivil de yaralandı.

-Türk devletinin 14 Mart 2018 tarihinde Efrîn kent merkezini bombalaması sonucu 8 sivil yaşamını yitirirken, 18 sivil de yaralandı.

-Türk devletinin 15 Mart 2018 tarihinde Efrîn kent merkezini bombalaması sonucu 6 sivil yaşamını yitirirken, 5 sivil de yaralandı.

-Türk devleti 16 Mart 2018 tarihinde Efrîn’in Mehmûdiyê Mahallesi’nde sivilleri taşıyan konvoyu bombalaması sonucu aralarında çocuk ve kadınların da bulunduğu 38 sivil hayatını kaybederken, 47 sivil de yaralandı.

-Efrîn’in Tirindê köyünde 18 Mart 2018 tarihinde mayın patlaması sonucu 4 sivil yaşamını yitirdi.

-Efrîn kent merkezinde 18 Mart 2018 tarihinde mayın patlaması sonucu 6 sivil yaşamını yitirdi.

3-Türk devletinin Efrîn’deki tarihi ve kutsal mekanlara yönelik saldırıları

-Türk devletinin tarihi Eyn Dara tapınağına yönelik savaş uçakları ile yaptığı bombardıman sonucu tapınak harabeye çevrildi.

-Êzidî Birliği Merkezi bombalanarak tahrip edildi

-Qerar Cernex Mezarı tahrip edildi

-Basûfanê köyündeki mezarlık bombalanarak tahrip edildi

-Barsa Xatûna Mezarı bombalanarak tahrip edildi

4-İşgalci Türk devleti bölgedeki gazeteci ve görevlerini sürdüren memurları isteyerek hedef aldı

-Türk devletinin bölgeye yönelik saldırılarını takip eden Gazeteci Bêrîvan Mustefa vurularak katledildi.

5- Türk devleti Efrîn Kantonu’ndaki dini mekanları, eğitim kurumlarını, hastaneleri ve sağlık merkezlerini bilinçli bir şekilde hedef alarak bombaladı.

6-Türk devleti kentteki savaşçıları tehdit etmek amacıyla sivil yurttaşlara sağlık malzemeleri ve yaşamsal ihtiyaçların götürüldüğü yolları bombaladı. Yine aynı amaçla kentteki su, elektrik ve altyapı bilinçli bir şekilde bombalandı.

*Türk devleti ve çetelerinin sivilleri kentten çıkardıktan sonraki hak ihlalleri

Efrîn’i Türkleştirme ve bölgenin demografik yapısını değiştirmek politikalarını sürdüren işgalci Türk devleti ve bağlı barbar çete grupları, bölgedeki insanlık dışı ve uluslararası yasakları çiğneyen uygulamalarını tüm dünyanın gözü önünde açık bir şekilde gerçekleştirmektedir. Türk devleti ve bağlı çete gruplarının Efrîn halkını zorla yerleşim alanlarından göç ettirmesinin ardından bölgedeki kimi hak ihlalleri şöyledir:

-Efrîn’deki öğrencilere zorla Türkiye bayrağı verildi ve çeteler ait kimi sitelerde bu çocukların zorla Erdoğan’a teşekkür ettiklerinin görüldüğü videolar paylaşıldı.

-Efrîn’de kalan sivillerin toplu bir şekilde göç etmesini sağlamak amacıyla sivillerin kaçırılmaktadır.

-Efrîn sakinlerinin bölgeden zorla göç ettirilmesinin ardından çeteler ve aileleri Ikbis ve Moska köyleri ile Şiyê ve Cindirêsê ilçelerine yerleştirildi.

-İşgalci Türk devletine bağlı çete grupları Efrîn’deki talan ve hırsızlıklarını sürdürdü. Efrîn kent merkezinden çekilen görüntü ve fotoğraflar ile El-Kaide’ye bağlı çete gruplarının kentteki dükkan ve sivil yurttaşlara ait evleri nasıl talan ettiği gözler önüne serildi.

-Kentteki tüm yönetim merkezlerinin ismi Türkçe ve Arapça’ya çevirildi.

-Kentteki tüm hizmet kurumları ve sağlık merkezlerinin faaliyetleri durduruldu ve bu kurumlar Ezaz’a taşındı. Türk devleti bu uygulaması ile Efrîn’i Ezaz’a bağlamak istemektedir.

-Bölgedeki kimi köyler tamamen boşaltıldıktan sonra askeri üs haline getirildi.

-Kentte kalan siviller radikal din eğitimine mecbur bırakıldı ve kadınlara çarşaf giyme zorunluluğu getirildi.

-Êzidî halklar zorla Müslümanlaştırıldı ve zorla camilere götürüldü.

-Barbar çete üyeleri kentteki birçok gencin kafasını kesti. Bu gençlerden sadece Şeran ilçesinde yaşayan Miheme Horo ve Yelandoz köyünde yaşayan Elî Yûnis’ın kimlik bilgileri tespit edilebilindi.

-Efrîn’deki birçok genç kadın kaçırıldı.

-Kentteki şehit yakınları kaçırılıyor.

-Efrîn ve köylerine yaklaşık 4 Bin çete ailesi yerleştirildi.

-Kefer Cenê Beldesi yerleştirilen çete aileleri ile tamamen Araplaştırıldı.

-Kefer Sefrê köyüne en az 300 çete ailesi yerleştirildi.

-Çete grupları kentteki birçok sivili kaçırırken, bu yurttaşlardan Welat Enwer Hemdûş (40) ve Yekbîn Enwer’in (38) kimlik bilgileri tespit edildi.

-Aralarında çocukların da bulunduğu birçok kadın taciz ve tecavüze maruz kaldı.

-Sivillerin en insani hakları bile ellerinden alındı. Yurttaşların saldırılarda yaşamını yitiren yakınlarının cenazelerini teslim almasına izin verilmiyor.

1-İşgalci Türk devletinin 20 Şubat’tan Mart ayına kadar süren saldırılarında yaşamını yitiren çocuk, kadın ve yaşlılara ilişkin bir rapor hazırlandı.

-İşgalci Türk devleti ve çetelerinin bu süre zarfındaki saldırılarında 56 kadın şehit düştü. Bu kadınların kimlik bilgileri hazırlanan özel raporlar ile belgelenmiştir.

-İşgalci Türk devletinin bu süre zarfındaki saldırılarında 46 çocuk şehit düştü. Çocukların şehadet yerleri ve kimlik bilgileri raporlarla belgelenmiştir.

-Efrîn’e yönelik saldırılarda şehit düşen sivillerin sayısı hazırlanan raporlara göre 157’dir.

-Türk devleti ve çetelerinin saldırılarında şehit olan sivil olmayanların sayısı 525’e ulaşmıştır.

2-İşgalci Türk devleti ve barbar çetelerinin Efrîn’e yönelik saldırıların ilk gününden şu ana kadar yaralanan aralarında çocuk ve kadınların da bulunduğu siviller ile sivil olmayanlar tek tek raporlarla belgelenmiştir.

-Türk devletinin saldırılarında kimlikleri tespit edilen yaralı çocuk sayısı 155’tir.

-Saldırılarda yaralanan kadın sayısı 104’e ulaşmıştır.

-Farklı yerlerinden farklı şekilde yaralanan sivillerin sayısı 448’dir. Yaralıların kimlik bilgileri ve yaralanma şekilleri belgelenmiştir.

*Efrîn’e yönelik saldırılar nedeniyle yaşam alanlarından ayrılmak zorunda kalan sivillere yönelik geniş bir rapor hazırlanmıştır.

Demokratik Özerk Yönetimi, devam eden barbarca saldırılar karşısında sivil katliamının önüne geçmek amacıyla 16 Mart 2018 tarihinde, sivilleri Şêrawa, Nubil, Zehrai ve Şehba bölgelerindeki güvenli alanlara götürme kararı almıştır.

Efrîn’in güneyinden göç etmek zorunda kalan sivillerin sayısı 300 Bin’e ulaşmıştır. Bu siviller Til Rifet ve Şehba bölgelerine geçmiştir. Til Rifet’te 160 Bin sivilin adı kaydedilmiştir. Geriye kalan siviller de Şêrawa, Nubil ve Zehrai bölgelerine geçmiştir. Birçok aile Heleb’e geçerken, Bin 500 ailenin Minbic’e geçtiği belgelenmiştir. Az sayıda Efrînli aile de Fırat’ın doğusundaki Kobanê, Qamışlo gibi kentlere geçmiştir.

*Efrînlilerin yerleştiği kamplardaki ihtiyaçlar:

-Şehba Halk Belediyesi tarafından Efrîn Kanton Yönetimi, Heyva Sor a Kurd ve kimi insani kuruluşların da desteğiyle Fafîn ilçesinde kamp kurulmuştur. Bu kampta 850 çadır kurulurken, buradaki yurttaşlara yapılan yardımlar ise ihtiyacı karşılamamaktadır. Bu kamptaki Efrînlilerin sayısı 15 Bin’e ulaşırken, kamptaki artan nüfus ve yardımların yetersizliği nedeniyle yeni bir kamp kurulması kararlaştırılmıştır.

Kampta;

-Kurulan çadır sayısı ailelerin sayısına göre çok azdır.

-Sağlık malzemeleri ve acil durum için malzemeler de sıkıntı yaşanmaktadır.

-Bölgede ambulans ve gezici sağlık merkezlerine ihtiyaç duyulmaktadır.

-Doğum polikliniklerine ihtiyaç duyulmaktadır.

-Şeker ve cilt hastalarının acil desteğe ihtiyacı vardır.

-Çocuklar için acil ilaç ve süt ihtiyacı vardır. Çocuklar için yine kıyafet ihtiyacı bulunmaktadır.

-Sivillerin yıkama ve içmek için çok acil temiz suya ihtiyacı bulunmaktadır. Bu ihtiyacın bir an önce karşılanmaması halinde bulaşıcı hastalıkların baş göstereceği öngörülmektedir.

-Cilt hastalıklarına yakalanan Bin 700 hastanın acil tedavi ihtiyacı bulunmaktadır.

Efrîn’de yaşayan halklar, işgalci güçlerin adına “Zeytin dalı” verdikleri çok şiddetli ve barbarca saldırılara maruz kaldı. Suriye’deki tüm hak ihallarini kınıyor ve bu hak ihlallerinin kurbanı olan ailelere desteğimizi belirtiyoruz. Suriye’deki savaşta hayatını kaybeden tüm yurttaşların ailelerine başsağlığı dileklerimizi ve yaralılara da acil şifalar diliyoruz.

İşgalci Türk devletinin tüm Suriye halklarına yönelik gerçekleştirdiği barbarca uygulamaları nefretle kınıyoruz. Kaçırılan yurttaşların hayatından endişe ediyoruz ve uluslararası topluma bu durum karşısında görev ve sorumluluklarını yerine getirme çağrısı yapıyoruz.

Türk devletinin barbarca uygulamaları nedeniyle Suriye’deki savaşın çözümü ve teröre karşı sürdürülen direniş sekteye uğramaktadır. Uluslararası kanunların da öngördüğü şu taleplerde bulunuyoruz:

-Efrîn işgali meşru olmayan, BM ve uluslararası kanunlara aykırı bir yönelim olarak kabul edilmelidir. Tüm işgalci güçlere çatışmasız ve hesapsız bir şekilde Efrîn başta olmak üzere işgal ettikleri alanlardan bir an önce çıkması için baskı uygulanmalıdır.

-Hiçbir meşruiyeti bulunmayan işgalci Türk devletinin Efrîn’deki işgalini BM ve uluslararası kanunlara aykırı bulduğumuz için lanetliyor ve şu taleplerde bulunuyoruz;

1-İşgalci güçler hiçbir şart ve koşul belirtmeden bir an önce Efrîn ve işgal ettikleri tüm Suriye topraklarından çıkmalıdır.

2-Türk devletinin Efrîn’deki işgalinin tehlikesi ve Kuzey Suriye’de gerçekleştirdikleri tüm insan hakları ihlalleri belirlenmelidir.

3-Kaçırılan kişilerin akıbetleri hakkında bir an önce bilgi sahibi olunmalı ve bu kişiler hiç vakit kaybedilmeden serbest bırakılmalıdır. Tüm güçler kaçırılan kişilerin yaşadığı zararın bedelinin yerine getirilmesi için mecbur bırakılmalıdır.

4-Kaçırılan kişilerden halen hayatta olanların tespit edilmesi ve katledilenlerin hesabının da sorulması için bir an önce harekete geçilmelidir.

5- Efrîn’deki insan hakları ihlallerinin tespit edilmesi için bölgedeki insan hakları ve kadın hakları örgütlerinden oluşan bağımsız, tamamıyla tarafsız ve işlerini şeffaf bir şekilde sürdüren bir komite kurulmalıdır. Efrîn’de ölüm ve yaralanma gibi ihlalleri gerçekleştiren kişiler uluslararası kanunlara göre yargılanmalıdır.

6-İşgalci Türk devletinin Efrîn’deki insanlık dışı uygulamalarının tespiti için Suriye’deki tüm sivil hukuk ve insan hakları örgütlerine çağrıda bulunulmalıdır. Bu örgütler Türkiye ya da Suriyeli olmasına bakmaksızın insanlık değerlerine karşı işlenen suçlara karışanları tespit etmeli ve hesap sorulması için dosyalar oluşturulmalıdır.

7-Efrînlilerin bir an önce yaşam alanlarına dönmesinin ortamı oluşturulmalı ve talan edilen malları geri iade edilmelidir.

8-İşgalci Türk devleti tarafından viran edilen Efrîn ve köyleri için temel yaşam malzemeleri, ekonomik ve insani ihtiyaçların karşılanması için ilgili uluslararası kurumlara çağrıda bulunulmalıdır.

9-Yaşam alanlarından zorla göç ettirilen Efrîn halklarına karşı suç işleyen kişilere karşı tüm hukuki yollar kullanılmalıdır. Yine bölgedeki demografik yapıyı değiştirmeye yönelik politikalar durdurulmalıdır.


Hülya Osmanağaoğlu

Sınıf mücadelesi hiçbir şekilde erkek egemenliğini bir bütün olarak ele alan politikalar üretemez mi? Kuşkusuz üretir, ancak sınıf mücadelesinin patriyarkayı “da” gerileten politikaları tarihin hiçbir döneminde sosyalist erkekler ya da sınıf mücadelesinin önderleri teorik tezlerle ikna edildiği için ortaya çıkmadı. Tam tersine erkeklerden, sermayeden, devletten bağımsız bir feminist hareketin siyasal özne olarak mücadele vermesi ile sınıf mücadelesi kadın emekçilerin taleplerini de gündemine almak zorunda kaldı

İstanbul’daki 8 Mart feminist gece yürüyüşüne on binlerce kadının katılması kadın hareketinin yanı sıra sosyalist hareketten erkeklerin de feminist siyaset üzerine tartışmaya başlamasına neden oldu. Her ne kadar ilk başta mevzu esas olarak dövizlerde yazan çarpıcı sloganlar çerçevesinde dönse de feminist mücadelenin neden yükseldiği ve neyi öne çıkarması gerektiği üzerine kadınlar arasında daha anlamlı bir tartışmaya evrildiği söylenebilir.

Dört bir koldan feminist mücadelenin ne yapması gerektiği üzerine fikirler havada uçuşurken feminist mücadelenin ne olduğunu konuşmaya öncelik verme ihtiyacı ortaya çıktı kanımca. Özge Yurttaş “Sınıf mücadelesi; kadın sorunu bunun neresinde?”[i] başlıklı yazısında feminist mücadelenin ne olduğu tartışmasına çok açıklayıcı bir giriş yapıyor. Özge’nin bıraktığı yerden devam ederken belki de ne olmadığını da açıkça belirtmek gerekiyor. Feminizm sadece AKP karşıtı mücadele değildir. Sadece neoliberalizm karşıtı mücadele değildir. Sadece sekülarizm mücadelesi değildir. Feminizmi kadınların ezilmişliğinin bir görüngüsünden yola çıkarak çekiştirmek, meşrulaştırmak da feminizm değildir. Çünkü patriyarka sadece neoliberalizmle artan karşılıksız emek, yeni muhafazakarlık, dine dayalı baskı ile gelen makbul kadınlık ya da AKP iktidarı döneminde artan kadın cinayetleri- erkek şiddeti değildir. Dahası patriyarka kapitalizmin bir sonucu da değildir. Bu nedenle patriyarkada yaşanan dönüşümler de tek başına kapitalizmin ya da daha kabalaştırılmış biçimiyle neoliberal muhafazakarlığın sonucu olarak açıklanamaz. Nasıl ki kapitalizmde yaşanan dönüşümleri sınıf mücadelesini hesaba katmadan sermayenin iç çelişkileri ile açıklamak mümkün değilse patriyarkada yaşanan dönüşümleri de feminist mücadeleden ayırarak tartışmak mümkün değil.

Patriyarkayı kurucu bir toplumsal egemenlik ilişkisi olarak görmeden, patriyarkada ve patriyarka- kapitalizm ilişkisinde yaşanan değişimleri ve dönüşümleri feminist mücadeleyi göz önünde bulundurmadan yapılan her tahlil feminist mücadeleyi kimlik politikasına indirgeme ve başka mücadelelere eklemleyerek ortadan kaldırma riski ile karşı karşıya kalır. Bugün feminist gece yürüyüşüne yönelik döviz eleştirilerinin temelinde de bu yatıyor. Patriyarkayı kendi iç dinamikleri olan bir sistem olarak görmemek, sadece kapitalizm tarafından belirlenen bir sistem olarak tarif etmek ve bağımsız feminist hareketin siyasal özne olarak varoluşunu görmezden gelmek, yok saymak söz konusu. Niyetten bağımsız olarak çoğu zaman hareketin içinden konuşan kimi kadın arkadaşların sosyalist sola ve/veya sınıf hareketine yaptıkları çağrılar da bu kulvarı güçlendiriyor. Feminist politikayı sosyalizmle meşrulaştırmak için yapılan neoliberalizm- kadın emeği ilişkisini görme çağrıları ya da sekülarizm mücadelesini feminist mücadele ile tamamlama girişimleri de aslında patriyarkanın bugün üzerimize nasıl geldiğinin resmini bir bütün olarak görememekle malul. Neticede feminist mücadeleyi de emek mücadelesi ve sekülarizm mücadelesi, ez cümle AKP’ye karşı mücadele ile sınırlama riski maalesef büyüyor.

Yine yeniden daima feminizm sekülerdir, ama…

AKP’ye karşı mücadelenin son yıllardaki en öne çıkan başlıkları erkek şiddeti ve özel alanın/ailenin dini normlara göre yeniden dizaynı. Erkek şiddeti artarken “kadına şiddet töremizde yoktur” diyen kamu spotları, “boşanmanın her türüne karşı değiliz şiddet varsa boşanılabilir” diyen Sümeyyeler ve KADEM’ler söz konusu. Kuşkusuz feminist mücadelenin artan etkisi AKP iktidarına ve KADEM’e bunları söyletiyor. Ancak kadın cinayetlerinin siyasal olarak tek başına AKP’ye, kuramsal olarak da neoliberal dini baskıya dayalı bir otoriterleşmeye/faşizme bağlamak, patriyarkayı sadece kapitalizm, hatta mevcut sermaye birikim rejimi ya da devlet biçimi ile “belirlenen” bir egemenlik ilişkisi olarak görmek anlamına gelir. Oysa erkek şiddeti üzerinden baktığımızda boşanmaların artması ya da meşrulaşması, erkek şiddetinin kader kabul edilmemesi bizzat feminist mücadelenin kazanımları. Boşanmanın kadınların zihninde meşrulaşması keza doğrudan feminizmin kazanımı. Patriyarka ise feminist mücadelenin etkisiyle ortaya çıkan bu kadın direnişine şiddetin dozunu artırarak yanıt veriyor. Yani kadınların, yarı rıza yarı zor ile hapsedildiği ailelerden çıkışlarını, kadın katliamıyla engellemeye çalışıyor. AKP ise söz konusu erkek şiddetini ve patriyarkayı ideolojik düzlemde dini referanslarla, toplumsal düzlemde ise yine çoğu dini referanslı yargı kararlarındaki erkeklik indirimleriyle meşrulaştırıyor. Elbette ki feminist mücadele bugün soyut bir erkek egemenliğiyle değil doğrudan AKP iktidarında cisimleşen erkek egemenliğiyle ve dine dayalı baskıyla mücadele ediyor ama patriyarkayı AKP’nin dini baskısına indirgemek feminist mücadeleyi temellerinden koparıp başka mücadelelere eklemlemek anlamına gelir. Yani patriyarkanın siyasal erkinin bugün AKP’de cisimleşmesi feminist mücadeleyi tek başına bir sekülarizm mücadelesine ya da anti faşist mücadeleye eşitlemeyi/indirgemeyi/eklemlemeyi gerektirmez.  Tersine feminist mücadelenin neden seküler olduğunu somut deneyimle görmeyi ve AKP’nin kadın düşmanı politikalarına karşı tüm kadınlara ulaşabilecek bir feminist siyaseti örgütleme ihtiyacına yanıt üretmeyi gerektirir.

“Dolapta zıkkımın kökü var”ın ekonomi politiği!

Feminist gece yürüyüşü, gelinen noktada, feminist hareket ve LBTİ+ hareketin ötesinde sosyalist soldan kendine feminist diyen ve demeyen kadın yol arkadaşlarımızın, keza ilk kez örgütlendiği 2003’ten beri hep katılan ancak son iki yıldır doğrudan parti açıklamasıyla yaygın çağrı yapan Kürt kadın hareketinin de katıldığı bir siyasi yelpazeye sahip. Bu siyasi yelpaze ve on binlerce kadının katılımı derhal sosyalist solun ilgisini çektiği içindir ki bu mücadeleyi sınıf mücadelesine nasıl eklemleyeceğimiz sorgulanıyor. Katılan kadınların kaçının emekçi olduğu, kadın emeğine ilişkin taleplerin dövizlerin kaçta kaçını oluşturduğu, neoliberalizme karşı mücadelenin ne kadar öne çıkarıldığı ama daha önemlisi bu kadınları sınıf mücadelesine katmak için ne yapmayı düşündüğümüz sorgulanmaya/öğretilmeye başlandı. Aslında bu sorunun çok kısa bir cevabı var: Feminist gece yürüyüşüne katılan kadınları sınıf mücadelesine kazandırmak, sınıf mücadelesi ile feminist mücadeleye katılan kadınlar arasında köprüler kurmak, kadınlara esas düşmanlarının evdeki ve sokaktaki erkekten çok kapitalizm olduğunu göstermek gibi bir niyetimiz de görevimiz de yok. Bizim yegâne amacımız daha çok kadına feminist mücadelenin sesini sözünü yaygınlaştırmak. Daha çok kadınla patriyarkaya karşı feminist mücadeleyi örgütlemek. Buyursun sosyalist sol, kadınlar ve erkekler olarak emekçi kadınları sosyalist mücadeleye örgütlesin. Biz 8 Mart’a gelen kadınlara 1 Mayıslara gitmeyin ya da sendikal örgütlenme gerçekleştirmeyin filan demiyoruz, hatta tam tersine sınıf hareketine kadınları da içerecek politikalar geliştirmeleri için baskı yapıyoruz. Ama en önemlisi sosyalist hareket hiç aklından çıkarmasın ki feminist hareket sosyalist solu kadın emekçilere bağlayan “volan kayışı” değildir ve olmayacak da.

Bu anlamıyla toplumsal cinsiyeti gören sosyalizm çağrıları[ii] da özünde maalesef feminizmi ehlileştirme çabasından ibaret kalıyor. Sosyalist sol toplumsal cinsiyeti görerek politika yaptığında feminizmden “kadının yoksa parası amıdır kumbarası” dövizinden kurtulunacağını varsaymak da boş hayal. Sosyalist solda sıklıkla Komünist Manifesto’daki evlilik ve fuhuşun aynı madalyonun iki yüzü olduğuna yönelik tespitler, Marx’ın ve Engels’in kadın mevzusu üzerine gerekli kuramsal açılımı yaptıkları ve feminizme gerek olmadığı şeklinde değerlendirilir. Yanı sıra Can Yücel’in ünlü “göte göt denir” lafını hiç rahatsızlık duymadan on yıllardır tekrarlayıp, vajina-am kelimeleri karşısında Akit’le aynı ruh haline girmek, aslında sosyalist solun feminizm karşısındaki siyasi psikolojisini gözler önüne seriyor. Oysa tam da bu dövizi tamamlayan bir başka döviz/slogan yıllardır feminist eylemler başta olmak üzere kadın eylemlerinde var olur: “Dolapta zıkkımın kökü sokakta isyan var!”

“Dolapta zıkkımın kökü var” hemen her kadının defalarca, ama içinden ama dışından söylediği bir cümle. Bütün gün çocukla, temizlikle, yaşlı bakımıyla uğraşıp sofraya gelen yemeği beğenmeyen, eve gelip daha kapıda “yemekte ne var” diye soran erkeklere verilen cevaptır “zıkkımın kökü var”. Uzun saatler boyunca evde parça başı işlerle uğraşan ya da bir şirkette telefonla müşteri hizmeti veren, öğlen yemeği yemeye bile fırsat bulamayan, eve gelince ilk iş çocuğun kirlilerini çıkaran, sonra da yemek hazırlamakla uğraşan kadına, sofradaki yemeklere bakıp “dolapta başka ne var” diye soran erkeğe verilen cevaptır “zıkkımın kökü var”. Yemekten sonra adam televizyonun karşısında futbol tartışmalarını izlerken, bulaşıkları halledip, çocukları yatırıp, ertesi günün ütüsünü yapıp, sevdiği dizinin sonunu bile seyredemeden uyuklamaya başladığında bütün erkek bencilliğiyle tepesine çöken adama içinden attığı çığlığın ifadesidir “diktatör değil vibratör istiyoruz” dövizi. Çoğu zaman açlık ve sefaletle boğuşmamak için katlanılan bu evlilikler hakkında kadınların ne düşündüğü feminist gece yürüyüşünde taşınan “kadının yoksa parası amıdır kumbarası” dövizinde veciz şekilde ifadesini bulur. Bu üç döviz feminist mücadelenin heteroseksüel çekirdek aileye ilişkin en net kuramsal ifadeleridir sanıldığının aksine.

Sosyalist solun çok sevdiği, kadınların esnek güvencesiz çalışmaya mahkûm edilmesine dayalı yeni sermaye birikim süreçleri gibi -havalı- laflarla tarif edilen neoliberalizm de işte bu anlatılan ailelere dayanarak kendini yeniden üretiyor. Tam da bu yüzden steril steril “ev içindeki karşılıksız kadın emeği aslında sermaye birikimine kaynak sağlıyor” türünde analizler yaparak “toplumsal cinsiyeti gören” bir sınıf mücadelesi inşa etme çabaları kadınlar açısından hükümsüz kalıyor. Patriyarka kapitalizm ilişkisi ya da aslında bir bütün olarak patriyarka analizi, neolibaralizmle kadın emeğinin esnekleştirilmesi arasındaki ilişkiye indirgenemez. Erkek egemenliğine karşı mücadeleye kuşkusuz, neoliberalizmin yeni muhafazakarlıkla kendini örgütleyen/meşrulaştıran, güvencesiz niteliksiz esnek çalışmayı kadınlara dayatan, heteroseksist aile politikalarına karşı mücadele de içkindir. Ancak erkek egemenliğine karşı mücadele aynı zamanda kadınların güvencesiz, esnek, niteliksiz işlerde çalışmasını koşullayan aile içindeki karşılıksız emeklerine el koyan erkeklere karşı mücadeleyi de gerektirir. Patriyarkanın, evdeki erkeklerin kadınların emeğine karşılıksız el koymasını sürekli kılacak biçimde kendini yeniden üretmesini sağlayan ise kadınların emeklerinin yanı sıra bedenlerinin ve cinselliklerinin de yine bizzat evdeki erkekler tarafından denetlenmesidir. Kadınların erkeklerin denetimi dışına çıkmak istemeleri, sıcak aile yuvası yalanına dayalı rızanın ortadan kalkması üzerine ise patriyarkanın zoru devreye girer; bu zor erkek şiddeti, yani dayak, taciz, tecavüz ve kadın cinayeti olarak kendini gösterir. Bu nedenle [niyeyse erkek egemenliğini değil] toplumsal cinsiyeti gören sınıf politikası, sermayenin kadın emeğini daha yoğun sömürmenin ötesinde, evdeki erkek baskısını/denetimini/şiddetini topyekûn erkek egemenliğini gör(e)mediği için, özel alandaki bu egemenlik ilişkisinin kamusal alandaki tezahürlerini de doğru analiz edemez. Bu nedenle otobüste şort giydiği için tekmelenen kadın söz konusu olduğunda tekmeleyenin “erkek” olduğuna ilişkin feministlerin yaptığı vurguya “dinci tekmeyi görmeyen liberal feministler” diye saldırılır. Keza kadın cinayetlerinin artışını doğrudan AKP’nin dinci-gericiliğine bağlayıp “nerde bu feministler” çağrıları yapan sosyalist erkekler trans cinayetleri karşısında “delikanlılığa” yediremeyip ölüm sessizliğine aynı nedenle bürünürler.

Peki sınıf mücadelesi hiçbir şekilde erkek egemenliğini bir bütün olarak ele alan politikalar üretemez mi? Kuşkusuz üretir, ancak sınıf mücadelesinin patriyarkayı “da” gerileten politikaları tarihin hiçbir döneminde sosyalist erkekler ya da sınıf mücadelesinin önderleri teorik tezlerle ikna edildiği için ortaya çıkmadı. Tam tersine erkeklerden, sermayeden, devletten bağımsız bir feminist hareketin siyasal özne olarak mücadele vermesi ile sınıf mücadelesi kadın emekçilerin taleplerini de gündemine almak zorunda kaldı. Avrupa’da ve Amerika’da sosyalist hareketin kadınların oy hakkını gündemine alması birinci dalga feminist hareketten bağımsız düşünülemez. Keza ikinci paylaşım savaşı sonrasında, kapitalist Avrupa’da kadınların sanayideki bazı işkollarında çalışmasının yeniden yasaklanması girişimlerinin başarısız olması da, erkek sendikalara rağmen kadınların oy potansiyelini göz önünde bulundurmak durumunda kalan siyasi partilerin “zorunlu” tercihiydi.[iii] 19. yy boyunca kadınların sendikalara üye olmasını engelleyen erkek sendikacılara fikirlerini değiştirten, sermayenin sınıfı bölerek işçi erkekleri daha fazla sömürdükleri fikrine teorik olarak ikna olmaları değil, kadınların bağımsız sendikalar kurarak örgütlenmeleri ve greve gitmeleriydi.[iv] Keza 1960’ların sonundan başlayarak 1970’ler boyunca süren eşit işe eşit ücret mücadeleleri, kadınlara yasaklı iş kollarında kadınların da çalışmaya başlaması, cinsiyetçi iş bölümüne karşı yükselen eylemler, sosyal devlet politikalarıyla açılan kreşler, ikinci paylaşım savaşı sonrasında güçlenen sınıf mücadelesinin gündemine kendiliğinden gelmemişti. İkinci dalga feminist hareketin ev içindeki emekle, beden ve cinsellik üzerine kuramsal tezlerine sosyalist hareket ya da sendikal hareket teorik olarak ikna filan da olmuyordu. Ancak bağımsız feminist mücadelenin gücü sosyalist hareketi ve sendikal hareketi patriyarkaya karşı mücadelenin kimi taleplerini sahiplenmeye mecbur bırakmıştı. Keza 1979’da İngiltere’de sendikaların kürtajın yasaklanması girişimine karşı örgütlenen yürüyüşe katılmaları da aynı şekilde feminist hareketin gücünden bağımsız ele alınamaz.[v] Hemen bu topraklardaki feminist mücadelenin tarihine dönüp bakarsak, 1990 yılında feminist hareket kadının çalışmasını koca iznine bağlayan Medeni Yasa’nın 159. maddesinin değişmesi için kampanya örgütlerken[vi] sosyalist sol feministleri bölücülükle, burjuva olmakla suçlamaya devam ediyordu.

Makbul kadınlığa da makbul feminizme de hayır

İstanbul’daki feminist gece yürüyüşleri on altı yıldır örgütleniyor. Bundan sadece on iki on üç sene önce yaklaşık beş yüz kadın yine İstiklal Cadde’sinde yürürken en coşkuyla attığımız slogan ve dikkat çeken dövizimiz “ar değiliz zar değiliz mal değiliz feministiz biz feministiz”di. Ama o zamanlar sadece yüzlerle ifade edilen sayıda kadın yürüdüğümüz için sosyalist soldan erkekler bize akıl verme ihtiyacı duymuyorlardı. Oysa biz dün de feminist politika yaparken emek, beden, cinsellik, şiddet [o dönemde daha sınırlı olsa da] heteroseksizm, arasındaki diyalektik ilişkiyi açığa çıkaran bir patriyarka analizine dayalı feminist siyaseti örgütlemeye çalışıyorduk. Dünden bugüne gücümüz arttıkça kuşkusuz cesaretimiz de artıyor ve daha doğrudan, çarpıcı ifadelerle feminist isyanı örgütlemeye çalışıyoruz. Ancak belli ki AKP’nin şiddet ve baskı rejimine karşı feminist mücadelenin etki ve meşruiyet alanının genişlemesi feminist siyaseti makbul sınırlar içine çekme çabalarını da güçlendirdi. Feminist siyaseti sekülarizm için ve neoliberalizme karşı mücadeleyle tanımlama-sınırlama girişimleri aslında maalesef sadece feminist hareketi sosyalist soldan erkekler için makbul hale getirmek anlamına geliyor. Kuşkusuz feminist siyasetin önceliği bugün AKP’de cisimleşen patriyarkal politikalara karşı mücadele, ancak patriyarkanın ömrü AKP ile ya da neoliberalizmle sınırlı olmadığı gibi kendini yeniden ürettiği yegâne yer de kamusal alan değil. Bizzat özel alanda örgütlenen erkek egemenliği patriyarkanın can damarını oluşturuyorsa feminist mücadele neoliberalizm, sekülarizm-dincilik, barış, erkek şiddeti gibi birbirleriyle bağları silikleşmiş ve patriyarkanın aile, cinsellik, heteroseksizm ve kadın bedenine dayalı tahakküm politikalarını görmeyen bir siyasetle sınırlandırılamaz. Bir bütün olarak patriyarkaya karşı mücadele edebilecek yegâne siyasi hareket de bu nedenle “tam” bağımsız feminist hareket olabilir; erkeklerden, sermayeden, devletten ve sosyalist solun makbul feminizm dayatmalarından bağımsız. Şu anda bu bağımsızlığı önemli ölçüde koruyabildiği için de on binlerce kadın kendi sözüne ve sesine sahip çıkarak feminist gece yürüyüşlerine katılıyor.

Dipnotlar:

[i] http://sendika62.org/2018/03/sinif-mucadelesi-kadin-sorunu-bunun-neresinde-ozge-yurttas-483348/

[ii] Ebru Pektaş http://ilerihaber.org/yazar/kapitalizm-elestirisinde-kadinin-adi-var-mi-83425.html

[iii] Sylvia Walby, Patriyarka Kuramı, Dipnot Yay. Çev. Hülya Osmanağaoğlu, sf.253

[iv] Başak Tuğsavul https://catlakzemin.com/fabrikalardan-evlere-kadin-grevi/

[v] Anne  Munro, Kadınlar İş ve Sendikalar, Kadınlar ve Sendikalar içinde, Hava-İş Yay., Derleyen Eylem Ateş,          Çev. Hülya Osmanağaoğlu, sf.29-30

[vi] 159’a Hayır, Feminizm Kitabı, Dipnot Yay. Haz. Hülya Osmanağaoğlu, sf.360-361


Türk devletinin Kürt halkına karşı işlediği suçlara ilişkin Paris’te kurulan Uluslararası Tribunal’de Cizre, Sur ve Şırnak’taki savaş suçları ve insanlığa karşı suçlar ele alındı. Vahşet bodrumlarının bir tanıdığı, diri diri yakılan arkadaşlarını anlattı.

ANF – PARİS / Perşembe, 15 Mar 2018, 16:49

İki günlük mahkemenin ilk günü sabah saatlerinde Türk devletinin suçlarının tarihsel, siyasal, ekonomik ve kültürel alt yapısı uzmanlar tarafından oluşturuldu. Kürtlere karşı işlenen suçların devlet adına işlenen suçlar olduğunu belgeleri ile savcılık adına iddianamede ortaya koyan avukat Jan Fermon, öğleden sonra da iddianame kapsamında tanıklara söz verdi.

DAVİD: BU TERÖR DEĞİL, BİR İSYAN HAREKETİDİR

Bu bölümde ilk olarak uluslararası insani hukuk açısından bir çerçeve oluşturuldu. Brüksel’deki Özgür Üniversite’den profesör Eric David, uzman olarak tanıklıkta bulundu. David, Türkiye’deki bu meselenin bir silahlı çatışma mı yoksa bir terörizm sorunu mu olduğu konusuna uluslararası hukuk açısından izah getirdi. Belçika’daki PKK davasına dikkat çeken David, “PKK’ye yönelik suçlamalar terör değil, silahlı çatışma olduğu değerlendirmesi yapıldı” dedi. PKK’yi bir silahlı grup olarak değerlendiren David, yapısı gereği “çatışmanın tarafı” olduğunu vurguladı. David, “Bu bir isyan hareketidir” dedi.

David, PKK’de siyasi ve hiyerarşik bir düzen olduğunu belirterek, bütün PKK güçlerini ilgilendiren kararlar alabilen bir örgüt olduğunu ve dolayısıyla “sorumluluk sahibi” olduğunu kaydetti. PKK’nin Cenevre sözleşmeleri ve ek protokollere uyacağını, Cenevre çağrısına da uygulayacağını taahhüt ettiğini hatırlatan David, “Gerçekten de burada sorumlu bir merci önündeyiz” diye konuştu. PKK’nin kamu hukukuna tabi olan herhangi bir merciinin tüm özelliklerini gösterdiğini dile getiren David, bir tarafta Türk hükümeti, diğer tarafta PKK’nin olduğunu ve bu kıstasın uygulanması için herhangi bir engel olmadığını vurguladı. David, çatışmalı taraflar sözkonusu olduğunda terör suçlamasının her iki tarafı da ilgilendirdiğinin altını çizdi.

NEDEN SAVAŞ SUÇLARI?

İnsanlığa karşı suçları değil de neden sadece savaş suçundan bahsedildiği üzerine hakimlerden Norman Peach’in sorusu üzerine David, “Roma sözleşmelerine göre bunun insanlığa karşı suç da teşkil edebileceğini” vurguladı.

Savcılık adına Jan Fermon da bu iddianamedeki suçlamaları insanlığa karşı suçlar olarak de genişletebileceklerini belirtti. “Temel suçları savaş suçları olarak tanımladık” diyen Fermon, bunun bir savaş ortamı olduğunu vurgulamak için yaptıklarını söyledi. Fermon, ama bunun yanısıra işlenen suçların insanlığa karşı suçları da teşkil edebileceğini kaydetti.

VAHŞET BODRUMLARI

“Terörist eylem” ve “terörizm” üzerinde de durulan mahkemede bir hakim Texier, artık tanıklara söz verilmesini istedi. İlkin Cizre’de sivillere yönelik işlenen suçlar konusuna bir sinevizyon gösterimi izlendi. Görüntülere, ellerinde beyaz bayraklarla dışarı çıkan sivillere yönelik saldırılar yer aldı. Savcılık heyeti, sokağa çıkma yasağı sırasında ise artık sivillerin sokağa çıkmasının mümkün olmadığını belirtti. Savcılık vahşet bodrumları ve burada işlenen katliamları anlattı. Mahkemede vahşet bodrumlarına ilişkin görüntüler de izlendi. Savcılık, üç vahşet bodrumuna toplam 143 kişinin hayatını kaybettiğini hatırlattı.

ANF Images

ANF Images

ERDOĞAN TAM TEŞEKKÜLLÜ BİR DİKTATÖR

Daha sonra Faysal Sarıyıldız ve Leyla İmret’in tanıklıkları dinlendi. Sarıyıldız, Erdoğan’ın bugün Efrîn’de de aynı suçları işlediğini hatırlatarak konuşmasına başlarken, daha sonra 79 gün süren Cizre’deki vahşeti anlattı. “Orada büyük savaş suçları, insanlığa karşı suçlar işlendi” diyen Sarıyıldız, “Cizre çok önceden planlanmış bir göçertme, yıldırma, post-modern anlamda bir soykırımdı” şeklinde konuştu. 14 Aralık 2015’te operasyon başlamadan önce, devlet memurlarının kenti terk etmesi talimatının verildiğini söyleyen Sarıyıldız, “Kalanlar Kütlerdi” diye ekledi. Kuşatma başlamadan su ve elektrik kaynaklarının patlatıldığını söyleyen Sarıyıldız, fotoğraflarla aşama aşama detaylı bir şekilde Cizre’de yaşananları anlattı. Sarıyıldız, Cizre’deki vahşet bodrumlarında katledilenlerden halen 18’inin DNA ile kimliğinin belirlenmediğini aktardı. Parçalanmış insan cenazelerin bir kısmını Dicle nehrine atıldığını da anlatan Sarıyıldız, “Baştan sona çok korkunç suçlar işlendi” dedi.

Sarıyıldız, aynı Erdoğan’ın bugün Efrin’de insanları katlettiğini kaydetti. Sarıyıldız, “Tam teşekküllü bir diktatörle karşı karşıyayız, her gün savaş suçu işlemeye devam ediyor” diyerek tanıklığına son verdi.

BİR GÜN ERDOĞAN YARGILANIRSA ANNELERİN ACISI BİRAZ DİNER

Cizre’deki suçlara ilişkin ikinci tanık olarak o dönemin Cizre Belediyesi eşbaşkanı Leyla İmret dinlendi. Cizre’de çocuklarını kaybeden annelerin bir talebiyle sözlerine başlayan İmret, “Bir gün Erdoğan’dan hesap sorulduğunda acılarımız ancak biraz dinebilir” dediğini aktardı. Büyük katliamdan önce 9 günlük sokağa çıkma yasağında da 20’den fazla kişinin katledildiğini söyleyen İmret, daha sonra katliamın alt yapısının medya üzerinden oluşturulmaya başladığını ve partilerinin karalandığını dile getirdi. Bulunduğu bir eve de bomba atıldığını anlatan İmret, “Şans eseri yara almadık” dedi.

TANIK: DİRİ DİRİ YAKTILAR

Cizre’deki katliamlara ilişkin Skype ile görüntülü olarak bir tanık da dinlendi. Bodrumlardan birinden canlı olarak çıkmayı başaran kadın tanık, şöyle konuştu: “Bodrumda 50 kişiydik, 25’i yaralıydı. Aralarında çocuklar ve anneler de vardı. Evde mahsur kaldı. Sürekli bu eve saldırılar vardı. En son evin etrafını kuşattılar, tanklarla top atışlarına tuttular. Ardından biber gazı attılar. Kimyasal da olabilirdi, nefes alamıyorduk. Sonra da benzin şişeleri attılar ve çakmakla ateşe verdiler. İnşaat olduğu için yangın çok yayılmadı. Yakın olanlar yandı, 25 kişi yanarak can verdi. Çok ağır bir vahşetti. Yaralıları yaktılar. Ben köşedeydim. Ne yapacağımı bilmiyordum, üst kata çıktım. Orada da 20 kişi vardı (…) Ulaşabildiğimiz her yere telefon ettik. 16 yaşındaki bir çocuk da vardı. Annesi aradı yardım için. Akşam ambulans geleceğini söylediler, gelmedi. Sık sık telefon açıyorduk, ‘gelin bizi kurtarın’ diye. Ben de yaralıydım, ağır değildi ama yaralıydım. Bazılarının yarası çok ağırdı. Sağlık malzemelerimiz de yoktu. Örneğin Güler Eroğlu’nun hem ayakları hem de elleri gitmişti, sadece nefes alabiliyordu. Sürekli top atışları vardı. Dışarı çıkanlar da doğrudan taranıyordu. Sabah 08.00 olduğunda ambülans yine gelmedi, devleti güçleri taradığı için gelemiyordu. Sonra da askerler tam kuşatmaya alıp yağmur gibi mermi yağdırdılar. Yanımdaki herkes yaşamını yitirdi. Orhan Tunç da yanımdaydı. ‘Ben ölmek istemiyorum, yeni doğan çoğumu görmek istiyorum’ diyordu. Ben mucizevi bir şekilde kurtuldum, kapıdan kendimi dışarı atıp çöpler altında saklandım. 10 gün orada kaldım. Anneler geldiğinde, çöplerin altından çıktım ve öyle kurtuldum.”

Savcılık, “yetkililerin bu bodrumda sivillerin olup olmadığından haberdar olduğuna açıklık” getirmesini isteyince tanık, “Biz dışarıya, yetkililere telefon açıyorduk. Anneler de bize doğru gelmek istedi, yetkililer de aralarında vardı, onlara da saldırı oldu” dedi.

20180315-img-0229444f42-image

NUSAYBİN’DE İŞLENEN SUÇLARIN TANIKLARI

Cizre tanıklarından sonra Nusaybin’de işlenen suçların tanıklarının dinlenmesi istendi. Erhan Dinç ve Sahiba Gündüz, bu amaçla tanık kürsüsüne çağrıldı. Cezaevinde üç ay kaldıktan sonra serbest bırakılan HDP’li Sabiha Gündüz, tacize de maruz kaldığını anlattı. Ben kadın olarak, altı çocuk annesi olarak konuştuğunu ifade eden Gündüz, kentin tüm bileşenlerinin özyönetim kararı aldıktan sonra devletin tüm gücüyle saldırdığını söyledi. Kent sakinlerinin de kendilerini korumak zorunda kaldığını ifade eden Gündüz, çok sayıda insanın katledildiğini belirtti. Gündüz, “İnsanlık dışı bir şekilde gözaltına alındık ve tutuklandık” diye anlattı. Tanıklığını sürdüren Gündüz, “Devlet tankları ve topları ile siviller katledildi, bir seferinde üç genç komşulardan yemek istemek için dışarı çıkınca, tarandılar. Anneler daha sonra onların üzerine kendilerini atınca, onlar da katledildiler. AKP hükümeti, Erdoğan, ne kadın, ne çocuk demeden gözlerimizin önünde katletti” dedi. Gündüz, fotoğrafla yıkılan ve taranan evini gösterdi. Dükkanının da yakıldığını söyleyen Gündüz, “Benim için en ağırı, annemin evinin önünde patlama oldu, annem beyin kanaması geçirdi. Beş saat sonra hastaneye kaldırıldı, hayatını kaybetti. Polisler onu terörist olarak görüyordu” diye tanıklık etti. Gündüz, “Şimdi ben Avrupa’dayım kültürünüzü, dilinizi öğreneyim, entegre olayım ama ben Kürdüm. Kürt olduğum için başım dik. Eğer bu mahkeme bize, Kürt halkına bir ses olursa, bir Kürt annesi olarak, Kürt çocuklarının geleceği için çok memnuniyet duyacağım” dedi.

KARAR ANKARA’DAN ALINDI

Diğer tanık Erhan Dinç, Cizre, Nusaybin, Şırnak ve Sur’un ortak noktası “aynı uygulamalardan geçirilmesi” olduğunu söyledi. Elektrik ve sular kesilerek insanların mahallelerden çıkarılmaya çalışıldığını dile getiren Dinç, Nusaybin’de kurulan barikatların bir karşı koyuş olduğunu kaydetti. Devletin saldırması üzerine barikatların daha da güçlendirildiğini ifade eden Dinç, “Selamet Yeşilmen isimli iki çocuk annesi, ikinci kattan alt kata inmek isterken, zırhlı araç tarafında taranıyor ve öldürülüyor. Çocuğu da gözünden yaralanıyor” diyerek bir örnek verdi. Nusaybin’de daha çok keskin nişancılar tarafından yapılan katliamların olduğunu söyleyen Dinç, bazılarının hedef gözetilerek, bazılarının da hedef gözetilmeden katledildiğini anlattı. Dinç, “Bir kentin tamamen yok edilmesi kararı Ankara’dan alındı ve bu açık açık yapılıyordu” derken, “İnsan ölümlerinden moral alan bir askeri güç vardı karşımızda” diye ekledi.

 

%d blogcu bunu beğendi: